# Hondstand soorten en variëteiten Hondstand is veel meer dan één plant: het genus telt wereldwijd twintig tot dertig soorten, waarvan in Nederland een handvol soorten en cultivars verkrijgbaar is. De variëteiten vallen logisch in twee groepen, op basis van hun herkomst en de manier waarop ze hun zaad verspreiden. Dit overzicht vergelijkt per variëteit de kleur, hoogte, het aantal bloemen per steel en de verwilderingsgeschiktheid. Zo weet je na dit artikel precies welke hondstand bij welke situatie past. ## Twee groepen op basis van herkomst en zaadverspreiding De hondstand-soorten laten zich het makkelijkst ordenen naar hun geografische herkomst en hun zaadverspreiding. Dezelfde botanische logica zie je terug in de manier waarop kwekers cultivars en groepen onderscheiden, een onderwerp dat de [classificatie van bolgewassen](https://bollanda.nl/basis/classificatie) breder behandelt. De twee groepen verschillen niet alleen in uiterlijk, maar ook in hoe snel ze zich in de tuin uitbreiden. ### Europese en Aziatische soorten (mierenverspreiding) Tot deze groep horen de Europese soort *Erythronium dens-canis*, de Aziatische soorten zoals *E. japonicum* en *E. sibiricum*, en alle Oost-Noord-Amerikaanse soorten. Hun zaden dragen een vetrijk aanhangsel (elaiosoom) dat mieren aantrekt. De mieren slepen de zaden naar hun nest, eten het aanhangsel en laten het intacte zaad achter in voedselrijke afvalhoopjes. Deze mierenverspreiding heet myrmecochorie. Het is een trage manier van uitbreiden: bij *E. dens-canis* valt vrijwel al het zaad binnen twintig centimeter van de moederplant, waarna mieren voor de verdere verspreiding zorgen. Deze soorten vermenigvuldigen zich daardoor langzaam en zijn vooral interessant voor de geduldige tuinier. ### Westelijk Noord-Amerikaanse soorten en hybriden (katapult) De tweede groep bestaat uit de westelijk Noord-Amerikaanse soorten, zoals *E. tuolumnense*, *E. californicum* en *E. revolutum*, plus hun hybriden 'Pagoda' en 'White Beauty'. Hun zaden missen het vetrijke aanhangsel en worden verspreid doordat de rechtopstaande zaaddozen door wind of dieren worden geschud, een soort katapultwerking. In de tuin vermenigvuldigen deze soorten zich echter vooral vegetatief, via dochterbollen. Dat verklaart waarom juist deze groep zich zo snel tot flinke pollen ontwikkelt en de beste verwilderaars levert. ## De Europese hondstand en zijn cultivars De enige Europese soort verdient een eigen plek in dit overzicht. *Erythronium dens-canis* groeit 10 tot 25 centimeter hoog, bloeit in maart en april met roze-lila bloemen en draagt één bloem per steel boven sterk paars-bruin gemarmerd blad. Het is een erkende stinzenplant die in Nederland al sinds 1596 wordt aangeplant op historische buitenplaatsen. Deze soort kent vijf gangbare cultivars in wit, roze en paars, met elk hun eigen kleurnuance. De [Europese hondstand en zijn cultivars](https://bollanda.nl/bolsoort/erythronium/assortiment/dens-canis) komen in een apart artikel uitgebreid aan bod, inclusief de stinzenplant-traditie en de juiste bosgrond. ## De populaire hybriden en selecties Voor de meeste Nederlandse tuinen zijn de westelijk Noord-Amerikaanse hybriden en selecties de betrouwbaarste keuze. Ze zijn forser, dragen vaak meerdere bloemen per steel en verwilderen sneller dan de Europese soort. De onderstaande variëteiten zijn het bekendst en het breedst verkrijgbaar. ### 'Pagoda' 'Pagoda' is veruit de meest verkochte en meest robuuste hondstand voor Nederlandse tuinen. Deze Nederlandse hybride groeit 25 tot 35 centimeter hoog en draagt zwavelgele bloemen met een rode ring, drie tot tien per steel, boven brons-bruin gemarmerd blad. De bloei valt in april en mei. De cultivar ontstond als kruising van *E. tuolumnense* en *E. californicum* 'White Beauty', gekweekt door L. Slikker en op de markt gebracht door W. Blom & Zn. 'Pagoda' ontving het RHS Award of Garden Merit, een onderscheiding die de [keurmerken en kwaliteitslabels](https://bollanda.nl/koopadvies/keurmerk) bij bloembollen verder toelichten. De beschikbaarheid is uitstekend en de prijs ligt tussen €0,85 en €6,45 per bol. ### 'White Beauty' 'White Beauty' is een selectie uit *E. californicum*, gemaakt door de Californische kweker Carl Purdy. De plant wordt 20 tot 30 centimeter hoog en draagt roomwitte bloemen met een rode ring, tot tien per steel, boven koper-bruin gemarmerd blad. De bloeitijd valt net als bij 'Pagoda' in april en mei. Deze cultivar is taxonomisch complex en wordt soms ook als *E. oreganum* 'White Beauty' verkocht. Het is bovendien een van de ouderplanten van 'Pagoda', en draagt eveneens het RHS Award of Garden Merit. De prijs ligt tussen €0,85 en €6,45 per bol. ### *E. revolutum* en de specialist-cultivars Naast de twee grote namen bestaan er enkele botanische soorten en cultivars voor de verzamelaar. *E. revolutum* is een botanische soort van 20 tot 30 centimeter met roze bloemen, één tot twee per steel, en draagt ook het RHS Award of Garden Merit. De soort is beperkt verkrijgbaar en zeldzamer, met een prijs van €3,00 tot €5,00 en meer per bol. Daarnaast circuleren de specialist-cultivars 'Kondo' (bleekgeel met bruine ring), 'Joanna' (bleekgeel naar roze-abrikoos) en 'Sundisc' (geel) bij gespecialiseerde kwekerijen. De onderstaande lijst bevat de 3 hondstand-soorten die in Nederland niet of nauwelijks in de reguliere handel verschijnen. - **Erythronium tuolumnense**: Noord-Amerikaanse soort, vooral bekend als ouder van 'Pagoda'. - **Erythronium japonicum**: Aziatische soort (katakuri) die in Japan historisch tot zetmeel werd verwerkt. - **Erythronium americanum**: Oost-Noord-Amerikaanse soort, in eigen land een bekende voorjaarsbloeier. ## Bloemvorm, blad en kleur als gedeelde kenmerken Ondanks de verschillen delen alle hondstand-soorten een paar onmiskenbare kenmerken. De bloemen hebben teruggeslagen bloemblaadjes die sterk doen denken aan een cyclaam, met de bloem die naar de grond knikt. Daardoor herken je een hondstand al van een afstand. Het blad is bij de meeste soorten decoratief gemarmerd met bruin, purper of brons. Aan deze tekening dankt de plant de Engelse naam "trout lily" (forellelie). Het gemarmerde blad heeft dus ook waarde als de bloei voorbij is. Het kleurspectrum loopt van roze en lila via paars naar geel en wit, en de hoogte varieert van 10 tot 35 centimeter. Daarmee is er voor zowel een compacte stinzenhoek als een fors verwilderingsvak een passende variëteit. De verschillen in verwilderingskracht maken het bovendien de moeite waard om de [verwildering van hondstand](https://bollanda.nl/bolsoort/erythronium/verwilderen) per variëteit te bekijken. ## Vergelijkingstabel: hoogte, kleur en verwildering Met de belangrijkste eigenschappen naast elkaar wordt de keuze tussen de variëteiten een stuk eenvoudiger. De onderstaande tabel toont de gangbare hondstand-soorten en cultivars op hoogte, kleur, bloemen per steel, verwildering en RHS-status. | Variëteit | Kleur | Hoogte (cm) | Bloemen per steel | Verwildering | RHS AGM | Prijs per bol | | --------------- | ---------------------------- | ----------- | ----------------- | ------------ | ------- | -------------- | | *E. dens-canis* | Roze-lila | 10 - 25 | 1 | Middel | Nee | €0,85 - €6,45 | | 'Pagoda' | Zwavelgeel + rode ring | 25 - 35 | 3 - 10 | Hoog | ✓ | €0,85 - €6,45 | | 'White Beauty' | Roomwit + rode ring | 20 - 30 | Tot 10 | Hoog | ✓ | €0,85 - €6,45 | | *E. revolutum* | Roze | 20 - 30 | 1 - 2 | Middel | ✓ | €3,00 - €5,00+ | | 'Kondo' | Bleekgeel + bruine ring | 20 - 30 | Meerdere | Hoog | Nee | Specialist | | 'Joanna' | Bleekgeel naar roze/abrikoos | 25 - 30 | Meerdere | Middel | ✓ | Specialist | | 'Sundisc' | Geel | 25 - 30 | Meerdere | Middel | ✓ | Specialist | Uit de tabel blijkt waarom 'Pagoda' zo populair is: het is de hoogste variëteit, draagt de meeste bloemen per steel en verwildert snel, terwijl de prijs het laagst is. Wie zoekt naar de beste cultivar per toepassing, vindt dat onderscheid terug in de [koopgids voor hondstand](https://bollanda.nl/bolsoort/erythronium/koopgids). ## Welke maat koop je? Bij hondstand werkt het maatsysteem anders dan bij tulpen of narcissen. Door de langwerpige, tandvormige bol worden geen standaard omtrekmaten gehanteerd. In de handel zie je daarom geen notatie als 12/+, maar de aanduiding Maat I. Maat I is de grootste commercieel beschikbare maat en daarmee de beste keuze voor een snelle, rijke bloei. De algemene rol die [bolmaat als koopcriterium](https://bollanda.nl/koopadvies/bolmaat) speelt, komt elders uitgebreider aan bod. Bij hondstand telt naast de maat vooral de versheid van de naakte bol, want die drogen zonder beschermend vlies snel uit.