# Krokus (Crocus): de complete gids De krokus is een van de allereerste bloeiers van het tuinjaar, vaak al als de winter nog niet voorbij is. Toch weten veel tuiniers niet hoe divers dit geslacht eigenlijk is. Er bestaan voorjaarsbloeiende en herfstbloeiende krokussen, verdeeld over zeven soortgroepen. Botanisch is de krokus geen echte bol maar een knol, en de plant is extreem winterhard. Eén ding is essentieel: verwar een krokus nooit met herfsttijloos (Colchicum), dat potentieel fataal giftig is. In dit artikel ontdek je welke krokus bij jouw situatie past en waar je verder leest. ## Wat is een krokus precies? De krokus (Crocus) is een geslacht uit de lissenfamilie (Iridaceae) met soorten die in het voorjaar of in de herfst bloeien. De planten zijn laag, bloeien rijk en komen jaar na jaar terug. Voordat je een krokus plant, helpt het om te begrijpen wat er ondergronds gebeurt. ### Knol of bol: het botanische verschil Hoewel we vaak spreken over een krokusbol, is dat botanisch niet juist. Een krokus groeit uit een knol (corm): een verdikte, vaste stengelvoet zonder de gelaagde rokken van een echte bol. Het [verschil tussen een bol, knol en wortelstok](https://bollanda.nl/basis/type) bepaalt onder meer hoe de plant zich vermeerdert en bewaart. De knol vernieuwt zich elk seizoen: boven de oude, uitgeputte knol vormt zich een nieuwe, met daarnaast kleine dochterknolletjes (cormels). Daardoor breidt een krokus zich vanzelf uit. Een knol is bovendien gevoeliger voor rot bij natte grond dan een tunicaatbol, dus goede drainage is belangrijk. ### Herkomst en plantenfamilie Krokussen zijn van nature thuis in het Middellandse Zeegebied, in Midden- en Zuid-Europa en in Klein-Azië. Daar groeien ze op zonnige, goed doorlatende grond, wat verklaart waarom ze een droge zomerrust waarderen. De krokus hoort bij vruchtwisselingsgroep C (Iridaceae), samen met iris, gladiool, freesia en crocosmia, met een aanbevolen rustperiode van 3 tot 4 jaar op dezelfde plek. De krokus speelt al eeuwen een rol in de Nederlandse tuincultuur en in de [geschiedenis van de bollensector](https://bollanda.nl/geschiedenis/sector). Vooral als verwilderaar in parken en oude buitenplaatsen heeft de soort een vaste plek verworven. ## De zeven soortgroepen in het kort Achter het woord "krokus" gaan zeven heel verschillende soortgroepen schuil. De groepskeuze bepaalt wanneer de plant bloeit, hoe hoog hij wordt en hoe goed hij verwildert. De onderstaande lijst bevat de 7 soortgroepen krokussen die Bollanda behandelt. - **Grootbloemige krokus (Crocus vernus)**: de bekendste tuinkrokus met forse bloemen, bloeit februari tot maart. - **Botanische krokus (Crocus chrysanthus)**: vroege, kleinere en vaak geurende krokus. - **Boerenkrokus (Crocus tommasinianus)**: de beste verwilderaar, wordt het minst door muizen gegeten. - **Sieber's krokus (Crocus sieberi)**: fijne, geurende krokus voor rotstuin en pot. - **Saffraankrokus (Crocus sativus)**: herfstbloeier en bron van de specerij saffraan. - **Herfstkrokus (Crocus speciosus)**: makkelijke najaarsbloeier die vrij uitzaait. - **Kotschy's krokus (Crocus kotschyanus)**: verwilderende najaarskrokus met roze-lila bloemen. Wil je per groep de cultivars en kenmerken vergelijken, dan vind je dat in het uitgebreide [krokus-assortiment](https://bollanda.nl/bolsoort/crocus/assortiment). Daar staat ook uitgelegd hoe de [classificatie in soorten en cultivars](https://bollanda.nl/basis/classificatie) werkt. ### Voorjaarsbloeiende krokussen De meeste krokussen bloeien in het voorjaar. Tot deze groep horen de grootbloemige krokus, de botanische krokus, de boerenkrokus en de Sieber's krokus. Je plant ze in het najaar, doorgaans van september tot december, voor een bloei in februari en maart. Deze groep is de basis voor borders, gazons, potten en rotstuinen. De botanische soorten zijn vroeger en fijner, terwijl de grootbloemige krokus de grootste bloemen geeft. ### Herfstbloeiende krokussen en saffraan Niet alle krokussen bloeien in het voorjaar. De herfstkrokus, de Kotschy's krokus en de saffraankrokus laten hun bloemen in september, oktober en november zien. Je plant ze daarom eerder, ongeveer in augustus en september, en de saffraankrokus zelfs al in juli en augustus. De saffraankrokus (Crocus sativus) is de bekendste van dit groepje. Uit de drie rode stampers per bloem wordt saffraan gewonnen, de duurste specerij ter wereld. Het zelf [kweken van saffraan](https://bollanda.nl/bolsoort/crocus/saffraan) vraagt om de juiste teelt en een zorgvuldige oogst van deze soort. ## Wanneer bloeit de krokus en hoe winterhard is hij? De bloeitijd hangt sterk af van de soortgroep, maar in alle gevallen is de krokus een uitzonderlijk sterke en betrouwbare plant. De indeling in najaars- en voorjaarsbloeiers komt overeen met de [bolgroepen per seizoen](https://bollanda.nl/seizoen/bolgroepen). ### Bloeitijd, hoogte en kleur Voorjaarskrokussen bloeien van februari tot maart, terwijl herfstkrokussen van september tot november kleuren. De planten blijven laag, tussen 5 en 15 cm hoog, wat ze ideaal maakt voor de voorrand van een border of voor in het gazon. De kleuren lopen uiteen van wit, geel en oranje tot paars, violet, lila en gestreept. Sommige soorten, vooral binnen de botanische krokus en de Sieber's krokus, geuren bovendien zacht. Wil je de bloeimomenten over het jaar plannen, dan helpt een overzicht van de [bloeitijd per soort](https://bollanda.nl/seizoen/bloeitijd). ### Extreem winterhard: geen rooien nodig Weinig bolgewassen zijn zo winterhard als de krokus. De plant verdraagt USDA-zone 3 tot 8, wat neerkomt op temperaturen tot ongeveer -40 °C. Daardoor hoef je krokussen niet te rooien: ze blijven gewoon in de grond zitten en komen elk jaar terug. Alleen als een pol na enkele jaren te dicht wordt, kun je de knollen rooien en scheuren, ongeveer eens in de vijf jaar. Dat de bloemen bij kou even dichtgaan en bij zon weer opengaan, is normaal gedrag en geen teken van schade. ## De krokus als vroegste voedselbron voor bijen De krokus is veel meer dan een sierplant. In februari en maart, wanneer vrijwel niets anders bloeit, levert hij cruciale nectar en pollen voor de eerste bestuivers. Hommelkoninginnen, honingbijen en metselbijen zijn dan afhankelijk van deze vroege voedselbron, en de open bloemvorm maakt nectar en pollen makkelijk bereikbaar. Met een nectarwaarde van 4 op 5 en een pollenwaarde van 4 tot 5 op 5 hoort de krokus bij de meest [bijvriendelijke bloembollen](https://bollanda.nl/biologisch/bij). Een massa krokussen vormt een vroeg bloeiend tapijt dat hommelvolken helpt opbouwen na de winter. Krokussen zijn bovendien de nummer 1 verwilderaar van alle bolgewassen, mede dankzij hun verspreiding via cormels en zaad. Vooral de boerenkrokus en de grootbloemige krokus bouwen in een gazon na verloop van jaren een dicht tapijt op. Het [verwilderen van krokussen](https://bollanda.nl/bolsoort/crocus/verwilderen) pak je gericht aan met de juiste plek en aanpak. De grootbloemige krokus (C. vernus) staat ook op de officiële lijst van [stinzenplanten](https://bollanda.nl/geschiedenis/stinzenplant). ## Veilig tuinieren: krokus versus herfsttijloos Eén waarschuwing is bij krokussen onmisbaar. De echte krokus (Crocus, familie Iridaceae) is in essentie niet giftig, maar wordt vaak verward met herfsttijloos (Colchicum, familie Colchicaceae), dat potentieel fataal is. Deze twee planten zijn niet verwant, maar delen wel de misleidende bijnaam "herfstkrokus". Het onderscheid is gelukkig eenvoudig te zien. Een echte krokus heeft drie meeldraden, terwijl herfsttijloos er zes heeft; daarnaast verschijnen de bloemen van herfsttijloos zonder blad. Het volledige [verschil tussen krokus en herfsttijloos](https://bollanda.nl/bolsoort/colchicum/verschil-krokus) staat tot in detail uitgelegd, zodat je nooit twijfelt. Herfsttijloos bevat colchicine, dat al fataal is vanaf 0,8 mg per kilogram lichaamsgewicht, en er is geen tegengif. De krokus zelf is voor huisdieren hooguit licht tot matig giftig door saponinen, zonder colchicine. Meer achtergrond over [giftige bloembollen](https://bollanda.nl/probleem/giftig) en de veelvoorkomende [problemen bij krokussen](https://bollanda.nl/bolsoort/crocus/probleem) helpt je veilig te tuinieren. Bij vermoeden van inname van herfsttijloos bel je direct 112; bij twijfel raadpleeg je het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum via 088-755 8000. ## Zo ga je verder met de krokus Met dit overzicht heb je een complete kaart van de krokus in handen. Per onderwerp kun je nu de diepte in. De onderstaande lijst bevat de 4 belangrijkste vervolgartikelen over krokussen. - **Kopen**: in de [koopgids voor krokussen](https://bollanda.nl/bolsoort/crocus/koopgids) lees je waar je op let bij knolmaat, soort en aantal. - **Planten**: bij het [planten van krokussen](https://bollanda.nl/bolsoort/crocus/planten) ontdek je de juiste diepte, timing en bescherming tegen muizen. - **Combineren**: het [combineren van krokussen](https://bollanda.nl/bolsoort/crocus/combinatie) laat zien hoe je ze inzet in border, pot en lasagne. - **Verzorgen**: bij het [verzorgen van krokussen](https://bollanda.nl/bolsoort/crocus/verzorging) leer je hoe je het loof en de watergift na de bloei aanpakt. Welke krokus je ook kiest, je kunt rekenen op een sterke, vroege en bijvriendelijke plant die jarenlang terugkomt.