# Krokus soorten en variëteiten

"De krokus" is eigenlijk een verzamelnaam voor zeven heel verschillende soortgroepen. De groepskeuze bepaalt wanneer de plant bloeit, hoe hoog hij wordt, hoe goed hij verwildert en welke knolmaat je nodig hebt. Sommige krokussen bloeien in het voorjaar, andere juist in de herfst. Na dit artikel weet je precies welke soortgroep bij jouw tuin past en waar je per groep verder leest.

## Zo is het krokus-assortiment ingedeeld

Krokussen worden ingedeeld op twee hoofdkenmerken: hun bloeiseizoen en hun bloemgrootte. Die twee assen samen verklaren waarom de ene krokus al eind januari verschijnt en de andere pas in oktober. De onderstaande tabel toont de zeven soortgroepen krokussen met hun belangrijkste kenmerken.

| Soortgroep           | Latijnse naam    | Bloeitijd         | Hoogte (cm) | Knolmaat | Verwildering |
| -------------------- | ---------------- | ----------------- | ----------- | -------- | ------------ |
| Botanische krokus    | C. chrysanthus   | Feb - mrt (vroeg) | 7 - 10      | 5/+      | Uitstekend   |
| Sieber's krokus      | C. sieberi       | Feb - mrt/apr     | Tot 10      | 5/+      | Goed         |
| Boerenkrokus         | C. tommasinianus | Feb - mrt         | 7 - 10      | 5/7      | Beste        |
| Grootbloemige krokus | C. vernus        | Feb - mrt         | 10 - 15     | 8/9      | Uitstekend   |
| Kotschy's krokus     | C. kotschyanus   | Sep - okt         | 5 - 12      | 9/+      | Uitstekend   |
| Saffraankrokus       | C. sativus       | Okt - nov         | 10 - 15     | 9/10+    | Beperkt      |
| Herfstkrokus         | C. speciosus     | Sep - okt         | 10 - 15     | 5/7+     | Uitstekend   |

### Voorjaarsbloeiers versus herfstbloeiers

Vier van de zeven soortgroepen bloeien in het voorjaar en drie in de herfst. De voorjaarsbloeiers (C. chrysanthus, C. sieberi, C. tommasinianus en C. vernus) plant je in het najaar en zie je in februari en maart bloeien. De herfstbloeiers (C. kotschyanus, C. sativus en C. speciosus) plant je in de zomer en bloeien al in september, oktober en november van datzelfde jaar.

Dit onderscheid heeft directe gevolgen voor je planning. Wil je kleur na de winter, dan kies je de voorjaarsgroepen. Wil je het bloeiseizoen juist verlengen tot diep in de herfst, dan zijn de najaarskrokussen interessant.

### Botanische versus grootbloemige krokussen

Binnen de voorjaarsbloeiers loopt een tweede scheidslijn: botanische soorten tegenover grootbloemige hybriden. Botanische krokussen (C. chrysanthus, C. sieberi en C. tommasinianus) zijn kleiner, bloeien vroeger en hebben een natuurlijker, fijner voorkomen. De grootbloemige Nederlandse hybride C. vernus heeft juist forse bloemen en de grootste knolmaat van het geslacht.

De knolmaat verraadt het verschil meteen. Botanische soorten komen op maat 5/+ in de handel, terwijl de grootbloemige krokus standaard op 8/9 cm wordt verkocht. Grotere knollen leveren grotere bloemen en komen makkelijker door een graszode heen.

## De voorjaarsbloeiende soortgroepen

De vier voorjaarsgroepen verschillen vooral in bloeimoment, formaat en geschiktheid voor verwildering. Hieronder vind je per groep de kerngegevens en een doorklik naar de uitgebreide soortgroep-pagina.

### Botanische krokus (Crocus chrysanthus)

De botanische krokus hoort tot de vroegste bloeiers van het tuinjaar, vaak al eind januari. Deze [botanische krokus](https://bollanda.nl/bolsoort/crocus/assortiment/chrysanthus) wordt 7 tot 10 cm hoog, verwildert uitstekend en is in veel cultivars geurend. Bekende cultivars zijn 'Cream Beauty' (roomgeel), 'Blue Pearl' (lichtblauw), 'Romance' (geel), 'Ard Schenk' (wit) en 'Goldilocks' (diepgeel).

Deze groep komt het best tot zijn recht in rotstuinen en open gras. In een dik gazon is de botanische krokus wat minder dominant dan de grootbloemige soorten.

### Sieber's krokus (Crocus sieberi)

Sieber's krokus is een vroege, vaak geurende sierkrokus uit het oostelijke Middellandse Zeegebied. De [Sieber's krokus](https://bollanda.nl/bolsoort/crocus/assortiment/sieberi) wordt tot 10 cm hoog, verwildert goed en heeft knolmaat 5/+. De opvallendste cultivar is subsp. sublimis 'Tricolor' met drie kleurzones, aangevuld met 'Firefly' (lilaroze) en 'Bowles's White' (wit).

Deze krokus is een echte favoriet voor de rotstuin en de pot, waar zijn fijne bloemen van dichtbij te bewonderen zijn.

### Boerenkrokus (Crocus tommasinianus)

De boerenkrokus, in de volksmond "Tommie", is de beste verwilderaar van alle bolgewassen. De [boerenkrokus](https://bollanda.nl/bolsoort/crocus/assortiment/tommasinianus) verspreidt zich via cormels en zaad, wordt 7 tot 10 cm hoog en heeft knolmaat 5/7. Populaire cultivars zijn 'Barr's Purple', 'Ruby Giant', 'Whitewell Purple' en 'Roseus'.

Een groot pluspunt: deze soort wordt het minst gegeten door muizen en eekhoorns. Daardoor is hij ideaal voor wie [krokussen wil verwilderen](https://bollanda.nl/bolsoort/crocus/verwilderen) in gazon of onder loofbomen.

### Grootbloemige krokus (Crocus vernus)

De grootbloemige krokus is de bekendste tuinkrokus, met de grootste bloemen van het geslacht. De [grootbloemige krokus](https://bollanda.nl/bolsoort/crocus/assortiment/vernus) wordt 10 tot 15 cm hoog en heeft knolmaat 8/9, met premium-knollen vanaf 9/+. Bekende cultivars zijn 'Pickwick' (gestreept), 'Jeanne d'Arc' (wit), 'Flower Record' (violetmauve), 'Remembrance' (diep blauwviolet) en 'Grand Maitre' (lila).

Deze soort verwildert uitstekend, komt door graszoden heen en is bovendien de aangewezen groep om binnen te broeien. Voor een groot bloei-effect in border of pot is C. vernus de logische keuze.

## De herfstbloeiende soortgroepen

Naast de bekende voorjaarsbloeiers kent het geslacht drie herfstbloeiers die kleur geven wanneer de meeste bollen al lang uitgebloeid zijn. Bij deze groepen geldt een belangrijke waarschuwing: verwar een herfstbloeiende krokus nooit met het giftige herfsttijloos (Colchicum). Het [verschil tussen krokus en herfsttijloos](https://bollanda.nl/bolsoort/colchicum/verschil-krokus) herken je aan de meeldraden, want de echte krokus heeft er drie en herfsttijloos zes.

### Kotschy's krokus (Crocus kotschyanus)

Kotschy's krokus is een wat onbekendere najaarskrokus met zachte roze-lila bloemen. De [Kotschy's krokus](https://bollanda.nl/bolsoort/crocus/assortiment/kotschyanus) bloeit in september en oktober, wordt 5 tot 12 cm hoog en heeft knolmaat 9/+. Het soorttype heeft een gele keel, en daarnaast bestaat de witte cultivar 'Albus'.

Deze krokus verwildert uitstekend en is voorwaardelijk geschikt voor het gazon. Hij vormt een mooie aanvulling op de herfstkrokus voor late kleur en dracht.

### Saffraankrokus (Crocus sativus)

De saffraankrokus neemt een unieke plek in: het is de enige krokus zonder cultivars. De [saffraankrokus](https://bollanda.nl/bolsoort/crocus/assortiment/sativus) is een steriele triploïde kloon, waardoor alle planten wereldwijd genetisch identiek zijn en vermeerdering uitsluitend via cormels verloopt. Hij bloeit in oktober en november en wordt 10 tot 15 cm hoog.

Bij deze soort bepaalt de knolmaat hoeveel bloemen je krijgt. Knollen van 7/8 en 8/9 cm geven weinig tot geen bloemen, terwijl 9/10 cm 1 tot 2 bloemen geeft, 10/11 cm 2 tot 3 bloemen en 11/+ cm 3 of meer bloemen. Wil je zelf [saffraan kweken en oogsten](https://bollanda.nl/bolsoort/crocus/saffraan), dan kies je dus minimaal maat 9/10.

### Herfstkrokus (Crocus speciosus)

De herfstkrokus is de makkelijkste najaarskrokus om te verwilderen. De [herfstkrokus](https://bollanda.nl/bolsoort/crocus/assortiment/speciosus) bloeit blauwviolet in september en oktober, wordt 10 tot 15 cm hoog en zaait zichzelf vrijelijk uit. Bekende cultivars zijn het soorttype, 'Albus' (wit), 'Conqueror' (helderblauw) en 'Oxonian' (donkerblauw).

Door zijn uitstekende verwilderingskracht en zijn vroege, kleurrijke herfstbloei is dit de meest voor de hand liggende keuze voor wie najaarskleur in gazon of border zoekt.

## Cultivars en het RHS AGM-keurmerk

Veel krokuscultivars zijn onderscheiden met de Award of Garden Merit van de RHS, een keurmerk voor planten die in de praktijk betrouwbaar presteren. Het verschil tussen een soort, een cultivar en een groep wordt uitgelegd in de [classificatie van bloembollen](https://bollanda.nl/basis/classificatie). Het [RHS AGM-keurmerk](https://bollanda.nl/koopadvies/keurmerk/rhs-agm) zelf staat voor een meerjarige beoordeling op groeikracht, bloei en ziekteresistentie onder normale tuinomstandigheden.

Onder de krokussen dragen onder meer 'Pickwick', 'Cream Beauty', 'Goldilocks', subsp. sublimis 'Tricolor', het soorttype en 'Albus' van C. speciosus en het soorttype van C. kotschyanus deze onderscheiding. Het keurmerk is een handig hulpmiddel bij het kiezen van betrouwbare cultivars.

### Geurende cultivars

Niet alle krokussen geuren, maar binnen enkele groepen is geur een echte bijzonderheid. Vooral C. chrysanthus en C. sieberi tellen veel geurende cultivars, ideaal voor een plek waar je er van dichtbij langs loopt. De onderstaande lijst bevat de twee voorjaarsgroepen krokussen waarin geurende cultivars het meest voorkomen.

- **Botanische krokus (C. chrysanthus)**: veel cultivars verspreiden een zachte, honingachtige geur op zonnige dagen.
- **Sieber's krokus (C. sieberi)**: geurende soortgroep die uitstekend werkt in potten en rotstuinen dicht bij huis.

### De taxonomische noot bij 'Blue Pearl' en 'Ard Schenk'

Twee veelverkochte cultivars zorgen voor verwarring in de naamgeving. DNA-analyse van de RHS heeft 'Blue Pearl' en 'Ard Schenk' geherclassificeerd naar Crocus biflorus subsp. pulchricolor, terwijl Nederlandse retailers ze universeel als C. chrysanthus-cultivars blijven verkopen.

Voor de tuinpraktijk verandert er niets: de planten bloeien, verwilderen en geuren precies zoals je van een botanische krokus verwacht. De afwijkende botanische naam is vooral relevant voor wie de taxonomie nauwkeurig wil volgen.

## Welke krokussoort past bij jou?

De keuze begint bij je doel en je seizoen. Voor een vroeg, fijn bloeibeeld in de rotstuin kies je een botanische soort, voor een groot bloei-effect in de border de grootbloemige C. vernus, en voor een natuurlijk verwilderend tapijt de boerenkrokus. Wil je het seizoen verlengen, dan kijk je naar de herfstbloeiers, met de saffraankrokus als bijzondere optie voor wie zijn eigen specerij wil oogsten.

Heb je je keuze bepaald, dan helpt de [koopgids voor krokussen](https://bollanda.nl/bolsoort/crocus/koopgids) je verder met de juiste knolmaat, kwaliteitsherkenning en hoeveelheid. Zo kies je niet alleen de juiste soort, maar koop je ook precies de knollen die bij jouw tuin passen.