# Bolmaten uitgelegd: welke maat voor welk resultaat?

De maatnotaties op een verpakking, zoals 10/11 of 12/+, zeggen veel meer over je bloeiresultaat dan ze op het eerste gezicht lijken. De bolmaat is namelijk de belangrijkste voorspeller van het aantal bloemen dat je krijgt. Toch geldt niet altijd dat groter beter is, want voor sommige bloembollen werkt een te grote maat juist averechts. In dit artikel lees je hoe het Nederlandse bolmatensysteem werkt, hoe bollen worden gemeten en wat de maat betekent voor de bloei, zodat je de juiste maat kiest voor jouw doel.

## Hoe het bolmatensysteem werkt

Het Nederlandse bolmatensysteem draait om de omtrek van de bol, uitgedrukt in centimeters. Die maat staat los van de [kwaliteitsklassen](https://bollanda.nl/koopadvies/keurmerk/bkd) die de keuringsdienst toekent, want de maat zegt iets over de potentie van de bol en de klasse iets over de gezondheid. Samen geven ze je een compleet beeld van wat je koopt.

### Omtrek meten op het breedste punt

De omtrek wordt gemeten met een meetlint rondom de evenaar van de bol, op het breedste punt. Dit is voor de meeste bloembollen de standaardmethode. Een grotere omtrek betekent doorgaans meer opgeslagen reservevoedsel, en dat vertaalt zich naar een krachtiger plant.

### Bereiknotatie en open notatie

Je komt twee notaties tegen op de verpakking. Bij een bereiknotatie als 10/11 valt de omtrek tussen 10 en 11 centimeter, terwijl een open notatie als 12/+ betekent dat de bol minimaal 12 centimeter is zonder bovengrens. Die open notatie staat voor topkwaliteit en wordt vooral gebruikt voor de grootste, zwaarste bollen.

## Afwijkende meetmethoden

Niet elke bloembol wordt op omtrek gemeten. Een aantal soorten heeft een eigen meetmethode die beter past bij de vorm of de groeiwijze van de bol of knol. De onderstaande punten beschrijven de 4 belangrijkste uitzonderingen op het omtreksysteem voor bloembollen.

### Diameter bij begonia

De knolbegonia wordt niet op omtrek maar op diameter gemeten, over de platte bovenkant. Een maat van 5/6 centimeter geldt als een prima tuinmaat voor de [knolbegonia](https://bollanda.nl/bolsoort/begonia). De Non Stop-types worden al vanaf een diameter van 4/5 centimeter aangeboden.

### Gewicht bij dahlia

Bij dahlia telt niet de omtrek maar het gewicht van de knol. De aanduiding Maat I staat voor een knol van meer dan 100 gram, en dat is de maat die je voor een betrouwbaar resultaat wilt zien bij de [dahlia](https://bollanda.nl/bolsoort/dahlia). Grotere kluiten geven meer scheuten en daardoor een vollere plant.

### Ogen bij canna

De canna groeit uit een wortelstok, en daarom telt hier het aantal ogen oftewel groeipunten. Reken op minimaal 2 ogen voor een gezonde [canna](https://bollanda.nl/bolsoort/canna), terwijl een wortelstok met 3 of meer ogen sneller een forse pol vormt. Het aantal ogen voorspelt hoeveel stengels er kunnen opkomen.

### Wortelstok bij agapanthus en eremurus

Sommige soorten worden helemaal niet in centimeters of grammen aangegeven. De [Afrikaanse lelie](https://bollanda.nl/bolsoort/agapanthus) wordt verkocht als wortelstok met een aantal groeipunten, waarbij minimaal 3 groeipunten een goede start geven. De [naald van Cleopatra](https://bollanda.nl/bolsoort/eremurus) komt als wortelkluwen zonder bolmaat, dus hier let je vooral op een stevige, onbeschadigde kluit.

## Het verband tussen maat en bloei

De maat is de duidelijkste voorspeller van het aantal bloemen dat je krijgt. Een [narcis](https://bollanda.nl/bolsoort/narcissus) van maat 10/12 geeft doorgaans één steel met ongeveer vijf bloemen, terwijl een narcis van maat 14/16 meerdere stelen vormt met aanzienlijk meer bloemen, tot wel drie keer zoveel. Bij tulpen zie je hetzelfde effect: een bol van 12/+ levert een bloem ter grootte van een tennisbal, tegenover een golfbal bij kleinere maten.

Naast het aantal bloemen bepaalt de maat ook de kracht van de plant in het eerste jaar. Een grotere bol heeft meer reservevoedsel en hoeft minder eerst kracht op te bouwen. De maat staat overigens los van de [plantdiepte](https://bollanda.nl/planten/diepte), die je per soort en grondsoort bepaalt.

## Wanneer een grotere maat loont

Een grotere maat is de investering waard op de momenten dat je een direct en vol resultaat wilt zien. Voor een showstuk in een pot of vooraan in de border kies je de grootste maat, omdat je daar het eerste-jaars effect echt terugziet. Ook voor het broeien op de vensterbank werkt een grotere bol beter, want die heeft genoeg energie voor een volle bloei binnen.

Voor massaplanting en verwildering hoef je daarentegen niet de duurste topmaat te kopen. Hier telt het volume aan bollen meer dan de maat per bol, omdat de bollen zich in de loop van de jaren vanzelf vermeerderen en steeds rijker gaan bloeien.

## Waarom groter niet altijd beter is

Bij sommige bloembollen werkt de allergrootste maat juist tegen je. De [tulp](https://bollanda.nl/bolsoort/tulipa) op een maximale maat heeft de neiging tot verklistering, wat betekent dat de bol uiteenvalt in meerdere kleine dochterbollen die het eerste jaar nauwelijks bloeien. Een wat bescheidener maat geeft dan een betrouwbaarder resultaat.

Ook bij de [hyacint](https://bollanda.nl/bolsoort/hyacinthus) is groter niet altijd handig. Een bol groter dan 15/16 wordt buiten topzwaar en valt makkelijk om door het gewicht van de zware bloemtros. Voor de border kies je daarom een middelgrote maat, terwijl de allergrootste maten vooral geschikt zijn voor het broeien in pot of op glas.

## Richtmaten voor populaire soorten

Om de notaties concreet te maken, helpt een overzicht van wat per soort een goede tuinmaat is. De onderstaande tabel toont de richtmaten voor een aantal populaire bloembollen, van de minimale retailmaat tot de top.

| Soort                 | Min. retail | Aanbevolen tuin | Top/premium  |
| --------------------- | ----------- | --------------- | ------------ |
| Tulp                  | 10/11       | 11/12 - 12/+    | 12/+         |
| Narcis                | 10/12       | 12/14 - 14/16   | 14/16 - 16/+ |
| Hyacint               | 14/15       | 15/16 - 16/17   | 17/18 - 19/+ |
| Krokus (grootbloemig) | 7/8         | 8/9             | 9/+ - 10/+   |
| Allium (groot)        | 18/20       | 18/20           | 20/+ - 24/+  |
| Lelie (Aziatisch)     | 12/14       | 14/16           | 16/18        |

Gebruik deze maten als oriëntatie en houd er rekening mee dat de naam achter de soort iets anders is dan de maat. Naast de maat helpt de [cultivar- en divisieclassificatie](https://bollanda.nl/basis/classificatie) je om de juiste variant te kiezen, want die bepaalt mede de bloeitijd, hoogte en vorm van de bloem.