# Bijvriendelijke bloembollen: help bestuivers > **Kernpunten** > - De waarde van een bol voor bestuivers druk je uit in nectar en stuifmeel op een schaal van 0 tot 5. > - Sierui is de topscoorder met N5/P5 en bloeit van april tot juli. > - Gevulde bloemen leveren bestuivers vrijwel niets, omdat de bloemdelen die nectar en stuifmeel leveren zijn veredeld tot extra bloemblaadjes. > - Sneeuwklokje en winterakoniet bloeien al in januari en februari als eerste voedsel voor hommelkoninginnen. > - Met de juiste soorten bied je bestuivers voedsel van januari tot november. Bijvriendelijke bloembollen geven bestuivers voedsel van het vroege voorjaar tot diep in de herfst. De juiste keuze is niet één soort, maar een aaneengesloten reeks bloeiers die elkaar opvolgen. In deze gids ontdek je welke bollen het meeste opleveren voor bijen, hommels en zweefvliegen, geordend op de drachtkalender. Je leest ook waarom gevulde bloemen nauwelijks waarde hebben en hoe je zelf een tuin samenstelt die het hele seizoen voedsel biedt. ## De beste bloembollen voor bestuivers Niet elke bloembol is even waardevol voor bijen en andere bestuivers. Sommige soorten leveren grote hoeveelheden nectar en stuifmeel, terwijl andere bijna niets bieden. Wie verder kijkt dan losse soorten en denkt in een levend tuinsysteem, vindt meer achtergrond bij [biodiversiteit in de tuin](https://bollanda.nl/biologisch/biodiversiteit). De waarde van een bol druk je uit in nectar (N) en stuifmeel (P), op een schaal van 0 tot 5. De onderstaande lijst bevat de vijf meest waardevolle bloembollen voor bestuivers. - **Sierui (Allium)**: absolute topscoorder met N5/P5, een magneet voor bijen en hommels. - **Krokus**: vroege bron met N4/P4-5, onmisbaar voor pas ontwaakte bijen. - **Lelie (Lilium)**: rijk aan stuifmeel met N3/P4-5. - **Sterhyacint (Scilla)**: belangrijke vroege nectarbron in het voorjaar. - **Prachtschaarde (Liatris)**: op de RHS-lijst Plants for Pollinators, geliefd bij vlinders. ### Allium als absolute topper Geen enkele bolgroep scoort zo hoog voor bestuivers als de sierui. Met de maximale waardering voor zowel nectar als stuifmeel trekt de [sierui](https://bollanda.nl/bolsoort/allium) grote aantallen bijen, hommels en zweefvliegen aan. De bolvormige bloemen bestaan uit honderden kleine bloempjes, die elk afzonderlijk voedsel bieden en zo dagenlang bezoek opleveren. Een bijkomend voordeel is de bloeitijd. Sierui bloeit van april tot juli en valt daarmee precies in een periode waarin het voedselaanbod kan teruglopen. ### Krokus, scilla, lelie en liatris Naast de sierui zijn er meer bollen die hun gewicht in goud waard zijn voor bestuivers. De [krokus (Crocus)](https://bollanda.nl/bolsoort/crocus) is een van de vroegste nectarbronnen en wordt op zonnige februaridagen druk bezocht door honingbijen. De sterhyacint volgt kort daarna en levert eveneens vroege nectar. Later in het jaar nemen lelie en prachtschaarde het stokje over. De [prachtschaarde](https://bollanda.nl/bolsoort/liatris) bloeit van juli tot september en is met haar paarse aren een geliefde plant voor vlinders en hommels. ## De drachtkalender: voedsel het hele seizoen Een bijvriendelijke tuin voedt bestuivers van januari tot november, doordat de soorten elkaar in bloei opvolgen. De drachtkalender helpt je die opeenvolging op te bouwen. ### Vroege bronnen voor de hommelkoninginnen In de vroege winter en het vroege voorjaar zijn de eerste bollen letterlijk van levensbelang. Het [sneeuwklokje](https://bollanda.nl/bolsoort/galanthus) en de [winterakoniet (Eranthis)](https://bollanda.nl/bolsoort/eranthis) bloeien al in januari en februari en vormen het eerste voedsel voor pas ontwaakte hommelkoninginnen. Even later komen krokus, iris reticulata, scilla, puschkinia en helmbloem op gang. Deze periode is kritiek omdat bijenvolken en hommels dan hun reserves opbouwen. Zonder vroege bloei vinden de eerste bestuivers nauwelijks iets. ### Het bloeigat van mei tot juli overbruggen Na de voorjaarspiek valt er vaak een gat in het voedselaanbod. Juist dan zijn sierui, camassia, lelie en naald van Cleopatra waardevol, omdat ze de drachtpauze tussen voorjaar en zomer overbruggen. De [camassia (prairielelie)](https://bollanda.nl/bolsoort/camassia) past bovendien goed in een vochtige bloemenweide en bloeit in mei en juni. Deze overbruggers houden de tuin aantrekkelijk in de maanden dat veel andere planten nog niet bloeien. Sierui springt er opnieuw uit als de meest gewilde soort. ### Late bronnen in de herfst Van september tot november bieden de laatste bollen voedsel voordat de winter intreedt. Dahlia (enkelbloemig), herfsttijloos, nerine en Cyclamen hederifolium zijn dan belangrijke nectarbronnen. Het [herfsttijloos (Colchicum)](https://bollanda.nl/bolsoort/colchicum) bloeit in september en oktober en lijkt sterk op een herfstkrokus, maar verwar de twee niet: herfsttijloos bevat het zeer giftige colchicine, terwijl de echte herfstkrokus dat niet heeft. De herfstbloeiers zijn een waardevolle aanvulling, omdat ze de voedselketen sluiten in een periode met weinig aanbod. Plant ze waar ze de late zon vangen voor de meeste bloei. ## Waarom gevulde bloemen nauwelijks waarde hebben Een mooie bloem is niet automatisch een nuttige bloem. Bij dubbele tulpen, gevulde knolbegonia's en gevulde ranonkels zijn de meeldraden door veredeling omgevormd tot extra bloemblaadjes. Bij een pompondahlia, een composiet, gebeurt iets anders met hetzelfde effect: de kleine buisbloemen in het hart, die het stuifmeel en de nectar leveren, zijn vervangen door extra lintbloemen. In beide gevallen blijft er weinig tot geen nectar en stuifmeel over: zulke gevulde bloemen zien er weelderig uit, maar leveren bestuivers vrijwel niets. Voor bijen en hommels is zo'n bloem een lege etalage. Ze landen erop, vinden geen voedsel en verspillen kostbare energie. ### Enkele bloemen als bewuste keuze Kies daarom bewust voor enkele, ongevulde bloemen wanneer je iets voor bestuivers wilt doen. Een enkelbloemige dahlia met een open hart wordt druk bezocht, terwijl de pomponvariant onaangeroerd blijft. Dit verschil zie je terug in de bestuiverswaardering: dezelfde soort scoort hoog als enkel en bijna nul als gevuld. Let bij aankoop dus niet alleen op kleur en vorm, maar ook op het bloemtype. Een open bloemhart is het beste signaal dat een bol echt iets toevoegt. ## Bollen combineren voor een aaneengesloten dracht De kracht van bollen zit in de combinatie. Door vroege, midden- en late bloeiers samen te planten, creëer je een tuin die bijna het hele jaar voedsel biedt. Een natuurlijke manier om dat te bereiken is [verwilderen in de tuin](https://bollanda.nl/tuinontwerp/verwilderen), waarbij bollen zich vanzelf verspreiden en steeds voller terugkomen. Begin met een vroege laag van sneeuwklokjes en krokussen, voeg een voorjaarslaag van scilla en camassia toe en sluit af met sierui en herfstbloeiers. Wie kant-en-klare mixen zoekt, vindt geschikte combinaties bij de [verwilderingsbollen](https://bollanda.nl/biologisch/verwildering) die speciaal voor dit doel worden samengesteld. Wie daarbij op biologisch teeltmateriaal wil letten, vindt de aandachtspunten in de [koopgids voor biologisch geteelde bollen](https://bollanda.nl/biologisch/koopgids). Zo bouw je stap voor stap aan een tuin die bestuivers van het vroege voorjaar tot diep in de herfst draagt.