# Gloriosa soorten en variëteiten

Het gloriosa-aanbod lijkt op het eerste gezicht overweldigend, maar draait in de praktijk om één commerciële soort: Gloriosa superba. Alle cultivars vallen onder deze soort, met 'Rothschildiana' als veruit populairste en meest geteelde keuze. Toch is er een fundamentele tweedeling: knol-cultivars die je vrij kunt kopen en snijbloem-cultivars waarvan plantmateriaal niet in de handel is. Na dit artikel weet je welke cultivar bestaat, hoe ze van elkaar verschillen en welke je daadwerkelijk als knol kunt aanschaffen.

## Het genus Gloriosa: één soort die telt

Het genus Gloriosa is klein maar verwarrend. Botanisch worden meerdere soorten erkend, maar voor de tuinier telt er eigenlijk maar één. Hieronder lees je waarom.

### 11 soorten, één commerciële: G. superba

POWO van Kew Gardens accepteert elf soorten binnen het genus Gloriosa. In het wild en in cultuur is *Gloriosa superba* echter verreweg dominant. Alle commercieel verhandelde cultivars vallen onder deze ene soort, zodat je in de praktijk altijd met *G. superba* te maken hebt.

### Het samengevoegde genus Littonia

Tot voor kort werd het genus Littonia als apart beschouwd. In 2007 voegden onderzoekers Littonia samen met Gloriosa, op basis van moleculair-fylogenetisch bewijs (Vinnersten en Manning). De voormalige *Littonia modesta* heet daardoor nu *Gloriosa modesta*.

## Knol-cultivars die je kunt kopen

De cultivars die je als plantgoed kunt aanschaffen, verschillen vooral in kleur en hoogte. Welke knol waar verkrijgbaar is, behandelt de [koopgids voor gloriosa](https://bollanda.nl/bolsoort/gloriosa/koopgids) in detail. De onderstaande tabel toont de breed verkrijgbare knol-cultivars met hun kleur en hoogte.

| Cultivar         | Kleur                                  | Hoogte (cm) | Bijzonderheid                     |
| ---------------- | -------------------------------------- | ----------- | --------------------------------- |
| 'Rothschildiana' | Diep rozerood met gele basis en randen | 150 - 250   | RHS AGM, veruit het meest geteeld |
| 'Lutea'          | Puur citroengeel                       | 90 - 180    | Iets compacter                    |
| 'Citrina'        | Geel met kastanjebruine strepen        | -           | Soms als 'Lutea' verkocht         |
| 'Carsonii'       | Donkerpaars met gele randen            | -           | Toenemend populair                |
| 'Greenii'        | Groen-crème                            | -           | Zeldzamer                         |
| 'Simplex'        | Dieporanje en geel                     | -           | Kleinere bloemen                  |
| 'Bordeaux'       | Bordeauxrood met geel                  | -           | Vooral export                     |
| 'Nana'           | -                                      | Dwergvorm   | Compacte groei                    |

### 'Rothschildiana': dé klassieker met rood en geel

'Rothschildiana' is de bekendste gloriosa en veruit de meest geteelde cultivar in Nederland. De bloemen zijn diep rozerood met een gele basis en gele randen, en de plant klimt tot 150 à 250 cm. Deze cultivar is hexaploid, draagt het RHS Award of Garden Merit en is breed verkrijgbaar. Wie dieper op deze cultivar wil ingaan, vindt op de [pagina over 'Rothschildiana'](https://bollanda.nl/bolsoort/gloriosa/assortiment/rothschildiana) alle kenmerken en de naamhistorie.

### 'Lutea': puur citroengeel

'Lutea' wijkt af van het klassieke rood-geel: deze cultivar is puur citroengeel zonder rode tekening. De plant blijft met 90 tot 180 cm iets compacter dan 'Rothschildiana' en is RHS-geregistreerd. Daardoor is het een goede keuze voor een rustiger of moderner kleurbeeld.

### 'Citrina' versus 'Lutea': het verschil

Deze twee gele cultivars worden vaak verward. 'Citrina' is geel met kastanjebruine of rode strepen en dus niet zuiver geel, terwijl 'Lutea' juist effen citroengeel is. In de handel wordt 'Citrina' soms onder de naam 'Lutea' verkocht, dus controleer bij twijfel de beschrijving van de bloemtekening.

### 'Carsonii': donkerpaars met geel

'Carsonii' brengt de donkerste tinten in het assortiment. De bloemen zijn donkerpaars tot kastanjebruin met gele randen, een combinatie die toenemend populair wordt. Deze cultivar past goed bij wie naar dramatische, donkere accenten zoekt.

### 'Greenii' en andere zeldzame keuzes

'Greenii' is een zeldzamere keuze met groen-crème bloemen, die een verfijnd en ongebruikelijk effect geeft. Door de beperkte beschikbaarheid ligt de prijs hoger dan bij de standaardcultivars. Wie iets bijzonders zoekt, vindt hier een opvallend alternatief.

### 'Simplex', 'Bordeaux' en 'Nana'

Naast de bekende namen bestaan er nog enkele minder gangbare cultivars. De onderstaande lijst bevat de 3 minder gangbare gloriosa-cultivars.

- **'Simplex'**: dieporanje en geel, met kleinere bloemen dan de andere cultivars.
- **'Bordeaux'**: bordeauxrood met geel, vooral bedoeld voor de export.
- **'Nana'**: een compacte dwergvorm voor wie weinig ruimte heeft.

## Snijbloem-cultivars: alleen via de veiling

Een groot deel van de mooiste gloriosa-cultivars zie je nooit als knol in de winkel. Deze rassen worden uitsluitend als snijbloem geteeld en blijven binnen het circuit van een handvol kwekers.

### 'Exotic Orange', 'Twin Colour' en 'Exotic Pink'

Deze snijbloem-cultivars vallen op door hun bijzondere kleurstellingen. 'Exotic Orange' is zacht oranje met een geel hart en jaarrond als snijbloem leverbaar. 'Twin Colour' is geel met een zalmroze ader op de achterzijde en populair rond Pasen, terwijl 'Exotic Pink' roze met een zachte gele rand combineert en als exclusief geldt.

### De Sparkling-serie van Richard van Ruiten

Kweker Richard van Ruiten uit Roelofarendsveen kweekt ambachtelijk circa vijftien eigen rassen. Tot zijn selecties behoort de Sparkling-serie, met cultivars als 'Sparkling Kato', 'Sparkling Jip', 'Sparkling Saar' en 'Sparkling Stripe'. Deze rassen zijn bedoeld voor de snijbloemenmarkt en niet voor de tuin.

### Waarom je deze niet als knol vindt

De vier Nederlandse snijbloemkwekers zijn volledig zelfvoorzienend in hun eigen plantmateriaal. Daardoor komt het plantgoed van deze cultivars niet vrij op de markt en kun je ze als consument niet als knol kopen. De exclusieve marktpositie van deze rassen komt aan bod in het overzicht van [gloriosa als snijbloem](https://bollanda.nl/bolsoort/gloriosa/snijbloem).

## Cultivars indelen op kleur

Wie liever op kleur dan op naam zoekt, kan het assortiment ook indelen naar bloemkleur. De onderstaande lijst bevat de 7 kleurgroepen waarin de gloriosa-cultivars uiteenvallen.

- **Rood-geel klassiek**: 'Rothschildiana', de meest gevraagde combinatie.
- **Puur geel**: 'Lutea' zonder rode tekening.
- **Oranje**: 'Simplex' en de snijbloem 'Exotic Orange'.
- **Roze**: snijbloemen als 'Exotic Pink'.
- **Paars**: 'Carsonii' met donkere tinten.
- **Groen**: het zeldzame 'Greenii'.
- **Bicolor**: tweekleurige rassen zoals 'Twin Colour'.

## De naam 'Rothschildiana' onder de loep

Rond de naam 'Rothschildiana' bestaat veel verwarring, zowel taxonomisch als in spelling. Het loont om te weten hoe de naam officieel in elkaar zit.

### Synoniem van Gloriosa superba

De naam *Gloriosa rothschildiana* werd in 1903 beschreven door O'Brien, maar is later formeel gesynonymiseerd onder *Gloriosa superba* uit 1753. De correcte schrijfwijze is daarom *Gloriosa superba* 'Rothschildiana'. De KAVB in Hillegom is de officiële registratie-autoriteit (ICRA) voor Gloriosa-cultivars. De [classificatie van bloembollen](https://bollanda.nl/basis/classificatie) laat zien hoe zo'n synoniem-systeem precies werkt.

### Spellingsfout "Rotschildiana"

Een veelvoorkomende fout in het handelsverkeer is de spelling "Rotschildiana" met één 't'. De juiste schrijfwijze heeft twee keer een 't': 'Rothschildiana'. Wie bestelt, herkent zo gemakkelijker of een aanbieder de cultivar correct benoemt.

## Verwante klimknollen: Sandersonia en Littonia

Gloriosa staat niet helemaal alleen: er zijn enkele verwante knolgewassen die er familie van zijn. De onderstaande tabel toont gloriosa naast twee verwante klimknollen.

| Kenmerk          | Gloriosa superba                | Sandersonia aurantiaca       | Littonia modesta       |
| ---------------- | ------------------------------- | ---------------------------- | ---------------------- |
| Nederlandse naam | Klimlelie                       | Kerstklokje                  | (geen gevestigde naam) |
| Bloemvorm        | Teruggeslagen tepalen           | Lantaarnvormig               | Klokvormig, hangend    |
| Bloemkleur       | Rood, geel, oranje, roze, paars | Oranje tot geelachtig oranje | Goudgeel tot oranje    |
| Hoogte (cm)      | 150 - 250                       | 30 - 100                     | 30 - 200               |
| Klimplant        | ✓                               | ✗                            | ✓                      |
| Giftigheid       | Zeer hoog (colchicine)          | Hoog (colchicine)            | Ja (colchicine)        |
| Winterhard in NL | ✗                               | ✗                            | ✗                      |
| Beschikbaarheid  | Algemeen                        | Ongewoon                     | Zeldzaam               |

Alle drie de geslachten delen de gifstof colchicine en zijn niet winterhard in Nederland. Gloriosa is veruit het breedst verkrijgbaar, terwijl Sandersonia en Littonia vooral bij specialisten te vinden zijn.