# Boshyacint soorten en variëteiten

Het boshyacint-assortiment lijkt op het eerste gezicht kleiner dan dat van tulpen of narcissen, maar schijn bedriegt. Er zijn drie hoofdtaxa die in de handel structureel door elkaar lopen: de Engelse boshyacint, de Spaanse boshyacint en hun vruchtbare hybride. Dit artikel zet de drie naast elkaar, behandelt de populairste cultivars per groep en neemt de bijzondere nichesoort H. italica mee. Na het lezen weet je welke boshyacint waar past en welke cultivars in de Nederlandse handel verkrijgbaar zijn.

## De drie hoofdtaxa als basisstructuur

Het hele assortiment draait om drie taxa die nauw verwant zijn maar duidelijk verschillen in uiterlijk en gedrag. Ze kruisen vrijelijk met elkaar, waardoor er in tuinen en in de handel veel tussenvormen ontstaan. De onderstaande lijst bevat de 3 hoofdtaxa van boshyacinten die je in de Nederlandse handel tegenkomt.

- **Hyacinthoides non-scripta**: de inheemse Engelse boshyacint met sterk geurende, overhangende bloemtrossen.
- **Hyacinthoides hispanica**: de Spaanse boshyacint met rechtopstaande, geurloze trossen en het breedste cultivar-aanbod.
- **Hyacinthoides x massartiana**: de hybride tussen beide, feitelijk wat het meest als "boshyacint" verkocht wordt.

### Hyacinthoides non-scripta (Engelse boshyacint)

De Engelse boshyacint is de wilde soort van Atlantisch West-Europa, van Noord-Portugal tot de Britse Eilanden. De bloemtros hangt sierlijk over naar een kant, met smalle, buisvormige klokjes waarvan de lobben sterk teruggerold zijn. De geur is sterk, zoet en honingachtig, en de helmknoppen zijn roomwit tot crème. Als zuivere soort is deze boshyacint in Nederland praktisch niet verkrijgbaar.

### Hyacinthoides hispanica (Spaanse boshyacint)

De Spaanse boshyacint komt van het Iberisch Schiereiland en draagt rechtopstaande, stevige bloemstengels met bredere, wijdopen klokjes die rondom de stengel staan. De helmknoppen zijn blauw en de plant is nagenoeg geurloos. Deze soort levert het breedste cultivar-aanbod en is de basis voor vrijwel alle benoemde variëteiten in de handel.

### Hyacinthoides x massartiana (de hybride in de handel)

De hybride combineert kenmerken van beide ouders en is volledig vruchtbaar. De bloemtros helt vaak licht naar een kant, met klokjes van 10 tot 20 mm breed en lichtblauwe, variabele helmknoppen. In de praktijk is dit het taxon dat je koopt wanneer er "boshyacint" of zelfs "Hyacinthoides non-scripta" op het etiket staat. De hybride is robuust en verwildert zeer sterk.

## Populaire H. hispanica cultivars

De meeste benoemde cultivars in de Nederlandse handel zijn vormen van H. hispanica, gewaardeerd om hun stevige stelen en betrouwbare bloei in schaduwtuinen. Ze zijn verkrijgbaar in blauw, wit en roze. De onderstaande tabel toont de belangrijkste H. hispanica cultivars met hun kleur, hoogte en prijsmarge.

| Cultivar             | Kleur                         | Hoogte (cm) | Prijs per bol |
| -------------------- | ----------------------------- | ----------- | ------------- |
| 'Excelsior'          | Diep paars-blauw/violet-blauw | 30 - 55     | €0,35 - €0,60 |
| 'White City'         | Zuiver wit                    | 30 - 37     | €0,35 - €0,64 |
| 'Rose Queen'         | Zachtroze                     | 30 - 35     | €0,30 - €0,60 |
| 'Queen of the Pinks' | Donkerroze/lavendel-roze      | 30 - 38     | €0,34 - €0,55 |
| 'Danube'             | Donkerblauw/lilablauw         | 30 - 50     | Wisselend     |

### 'Excelsior' als heirloom uit 1906

Deze cultivar gaat al meer dan een eeuw mee en is de populairste boshyacint in de handel. 'Excelsior' bloeit diep paars-blauw tot violet-blauw, wordt 30 tot 55 cm hoog en is grootbloemig. De cultivar is ook biologisch (SKAL-gecertificeerd) verkrijgbaar en kost doorgaans tussen €0,35 en €0,60 per bol. Door zijn cultuurgeschiedenis uit 1906 is dit een van de eerste kandidaten voor een eigen pagina.

### 'White City' en de witte cultivars

Witte boshyacinten zijn geliefd voor schaduwtuinen omdat ze oplichten op donkere plekken. 'White City' is de populairste witte cultivar, bloeit zuiver wit en wordt 30 tot 37 cm hoog, met een prijs van €0,35 tot €0,64 per bol. Daarnaast zijn er 'Alba Maxima' en 'White Triumphator', beide eveneens zuiver wit en 30 tot 50 cm hoog.

### 'Rose Queen' en 'Queen of the Pinks'

Voor een roze accent in de schaduwborder zijn er twee duidelijk verschillende tinten. 'Rose Queen' is de lichtste roze, wordt 30 tot 35 cm hoog en kost tussen €0,30 en €0,60 per bol. 'Queen of the Pinks' is een heirloom uit 1944 met een donkerroze tot lavendel-roze kleur, 30 tot 38 cm hoog en €0,34 tot €0,55 per bol. Deze laatste vervangt in de handel de oudere cultivar 'Dainty Maid'.

### 'Danube', 'Alba Maxima' en overige cultivars

Naast de bovenstaande klassiekers is er een reeks minder algemene cultivars. 'Danube' is een grootbloemige donkerblauwe tot lilablauwe variëteit van 30 tot 50 cm, terwijl 'Alba Maxima' en 'White Triumphator' als witte 30 tot 50 cm hoge cultivars beschikbaar zijn. 'Dainty Maid' (heirloom 1944, diep purperroze met lila waas) is nog beperkt te vinden. Verder circuleren er namen als 'La Grandesse', 'Rosabella', 'Miss World', 'Blue Queen', 'Multiflora', 'Dark Excelsior' en het RHS-genoteerde 'Wavertree'.

## Populaire H. non-scripta cultivars

Van de inheemse Engelse boshyacint zijn slechts enkele kleurvormen in de handel, omdat de zuivere soort zelf nauwelijks verkrijgbaar is in Nederland. Deze cultivars wijken in kleur af van het natuurlijke blauw en worden 25 tot 45 cm hoog. De prijs ligt rond €0,30 tot €0,55 per bol.

### 'Alba' en 'Carnea'

De twee bekende kleurvormen van H. non-scripta zijn de witte 'Alba' en de roze 'Carnea'. Beide hebben de sierlijke, overhangende bloemtros en de smalle bladeren van de inheemse soort, maar in een afwijkende kleur. Ze worden 25 tot 45 cm hoog en kosten tussen €0,30 en €0,55 per bol. Wat in de handel onder deze namen wordt aangeboden, kan in de praktijk hybridekenmerken vertonen.

## Hyacinthoides italica: de Italiaanse boshyacint

De Italiaanse boshyacint is een aparte soort die afwijkt van de drie hoofdtaxa. Deze nichesoort komt uit de Maritieme Alpen en blijft compact, met een hoogte van slechts 10 tot 30 cm. De bloemen zijn helder violet-blauw en stervormig in plaats van klokvormig, en de plant geurt licht. H. italica heeft de RHS Award of Garden Merit en is winterhard in USDA-zone 4 tot 9. In Nederland is het een nicheproduct dat je vooral via specialisten vindt.

## Hoofdtaxa snel uit elkaar houden

De drie hoofdtaxa verschillen op zestien kenmerken, maar in de praktijk volstaat een handvol om snel te bepalen wat je voor je hebt. De [volledige determinatiesleutel met alle kenmerken](https://bollanda.nl/bolsoort/hyacinthoides/verschil) staat in een apart artikel; hieronder vind je de kern op groepsniveau.

### Geur, helmknoppen en stengelvorm

Drie kenmerken brengen je in de meeste gevallen al ver. De onderstaande lijst bevat de 3 snelste herkenningspunten voor boshyacinten.

- **Geur**: H. non-scripta ruikt sterk, zoet en honingachtig, terwijl H. hispanica geurloos is.
- **Helmknoppen**: H. non-scripta heeft roomwitte tot crème helmknoppen, H. hispanica blauwe.
- **Stengelvorm**: H. non-scripta hangt over met bloemen aan een kant, H. hispanica staat rechtop met bloemen rondom.

### Bladbreedte en hoogteverschillen

Een vierde controlekenmerk is de breedte van het blad. H. non-scripta heeft smal, lineair blad van 7 tot 16 mm breed, terwijl H. hispanica veel breder, riemvormig blad heeft van 15 tot 50 mm. Ook de hoogte helpt: de inheemse soort blijft met 25 tot 45 cm doorgaans iets lager dan de Spaanse soort en de hybride, die beide 30 tot 50 cm halen. Bij twijfel is de hybride H. x massartiana het meest waarschijnlijk.

## Boshyacinten per kleur en hoogte

Wie op zoek is naar een specifiek effect, kiest het makkelijkst op kleur en hoogte. Boshyacinten bestrijken een beperkt maar mooi palet, met blauw als dominant en wit en roze als hoofdvarianten.

### Blauw en violet-blauw als hoofdkleur

Blauw en violet-blauw vormen de natuurlijke en meest voorkomende kleur. Voor een diep paars-blauw effect kies je 'Excelsior', 'Danube' of de donkere 'Dark Excelsior'. De compacte H. italica voegt daar een helder violet-blauwe, stervormige variant aan toe. Deze tinten doen het bijzonder goed onder loofbomen, waar het blauw oplicht tussen vers groen blad.

### Witte en roze cultivars

Wit en roze brengen rust en zachtheid in de schaduwtuin. Voor wit zijn 'White City', 'Alba Maxima' en 'White Triumphator' de aangewezen keuzes, plus de witte 'Alba' van de inheemse soort. Voor roze kies je tussen het lichte 'Rose Queen' en het donkere 'Queen of the Pinks', aangevuld met de roze 'Carnea'. Lavendel komt als nuance terug in enkele cultivars.

### Compacte versus standaard hoogtes

De hoogte valt grofweg in drie groepen uiteen. De onderstaande tabel toont de hoogtegroepen van boshyacinten en welke taxa erbij horen.

| Hoogtegroep                 | Hoogte (cm) | Taxa                           |
| --------------------------- | ----------- | ------------------------------ |
| Compact                     | 10 - 30     | H. italica                     |
| Standaard inheems           | 25 - 45     | H. non-scripta                 |
| Standaard Spaans en hybride | 30 - 50     | H. hispanica, H. x massartiana |

## Synoniemen waarop te letten in de handel

Boshyacinten zijn in de loop van twee eeuwen bij verschillende geslachten ingedeeld, en oude namen duiken nog steeds op in catalogi en op etiketten. Daarbij komt dat de etikettering vaak niet klopt met wat er werkelijk in het zakje zit; in de [koopgids voor boshyacint](https://bollanda.nl/bolsoort/hyacinthoides/koopgids) lees je hoe je daarmee omgaat. De onderstaande lijst bevat de 3 belangrijkste sets synoniemen voor boshyacinten.

- **H. non-scripta**: ook bekend als Scilla non-scripta, Scilla nutans, Endymion non-scriptus, Agraphis nutans en Hyacinthus non-scriptus.
- **H. hispanica**: ook bekend als Scilla hispanica, Scilla campanulata en Endymion hispanicus.
- **H. x massartiana**: ook bekend als H. x variabilis P.D. Sell.

## Wanneer een cultivar een eigen pagina krijgt

Niet elke cultivar verdient een eigen pagina; daarvoor gelden vaste criteria die ook bij andere bolsoorten worden toegepast. Een cultivar komt in aanmerking wanneer hij minimaal twee van de vijf criteria haalt: een eigen cultuurgeschiedenis, een fundamenteel ander gebruik, een eigen zoekcluster, een afwijkende teelt of verzamelaarswaarde. Hoe deze [classificatie van cultivars en soorten](https://bollanda.nl/basis/classificatie) precies werkt, lichten we apart toe. Bij boshyacint zijn 'Excelsior' (heirloom 1906) en 'Queen of the Pinks' (heirloom 1944) de eerste kandidaten, vooral op basis van hun cultuurgeschiedenis.