# Winterakoniet soorten en variëteiten

Veel tuiniers zien winterakoniet als één plant, terwijl er drie tuinrelevante soorten bestaan die merkbaar van elkaar verschillen. E. hyemalis en E. cilicica worden in de handel geregeld verwisseld, en de hybride 'Guinea Gold' heeft een heel eigen verhaal. Dit artikel zet de drie soorten naast elkaar, zodat je de juiste keuze maakt voor verwildering, een verfijnde border of de grootste bloemen. Na dit artikel weet je precies welke winterakoniet bij jouw tuin past.

## De drie tuinsoorten van winterakoniet

Winterakoniet (Eranthis) telt drie soorten die voor de tuin van belang zijn. Alle drie zijn knolvormend en bloeien felgeel in de late winter, maar ze verschillen onderling in bloeitijd, zaadproductie en verwilderingsgedrag. De onderstaande beschrijving geeft per soort een beknopt profiel met doorverwijzing naar de uitgebreide pagina.

### Eranthis cilicica: fijner, vaak bronskleurig blad

Eranthis cilicica komt oorspronkelijk uit het gebied van Turkije tot Afghanistan en wordt 5 tot 12 cm hoog. De helgele bloemen meten 3 tot 4 cm en verschijnen doorgaans iets later dan bij de bekendere soort, ongeveer in februari en maart. Wat [Eranthis cilicica](https://bollanda.nl/bolsoort/eranthis/assortiment/cilicica) onderscheidt, is het fijn ingesneden, soms bronskleurige blad dat de plant een verfijnde uitstraling geeft.

### Eranthis hyemalis: de klassieker

Eranthis hyemalis is de soort die de meeste mensen kennen. Deze klassieker uit Zuid-Europa wordt 7 tot 10 cm hoog en opent met felgele schaalbloemen van ongeveer 3 cm, soms al in januari. De overvloedige, kiemkrachtige zaadproductie maakt [Eranthis hyemalis](https://bollanda.nl/bolsoort/eranthis/assortiment/hyemalis) tot de motor achter elk stinzentapijt en de logische keuze voor wie wil verwilderen.

### Eranthis x tubergenii: de hybride met de grootste bloemen

Eranthis x tubergenii is een kruising van E. hyemalis en E. cilicica en wordt 8 tot 10 cm hoog. De bekendste cultivar, 'Guinea Gold', valt op door diep glanzend goudgele bloemen, de grootste van het geslacht, en sterk bronsgroen blad. De [hybride winterakoniet](https://bollanda.nl/bolsoort/eranthis/assortiment/tubergenii) is steriel en verspreidt zich daardoor niet via zaad.

## De soorten in één tabel

De verschillen tussen de drie soorten zijn het makkelijkst in één oogopslag te zien. De onderstaande tabel toont de kenmerken van de drie tuinsoorten winterakoniet naast elkaar.

| Kenmerk       | E. hyemalis          | E. cilicica                        | E. x tubergenii 'Guinea Gold' |
| ------------- | -------------------- | ---------------------------------- | ----------------------------- |
| Herkomst      | Zuid-Europa          | Turkije - Afghanistan              | Hybride (Haarlem)             |
| Hoogte        | 7 - 10 cm            | 5 - 12 cm                          | 8 - 10 cm                     |
| Bloemgrootte  | ca. 3 cm             | 3 - 4 cm                           | 3 - 4 cm (grootste)           |
| Kleur         | Helgeel              | Helgeel                            | Diep glanzend goudgeel        |
| Blad          | Groen                | Fijn ingesneden, soms bronskleurig | Sterk bronsgroen              |
| Bloeitijd     | Jan - mrt (vroegste) | Feb - mrt                          | Jan - mrt                     |
| Zaadproductie | Overvloedig          | Ja                                 | Geen (steriel)                |
| Verwildering  | Uitstekend           | Goed                               | Slecht                        |
| AGM           | Ja                   | Ja                                 | Ja                            |

Alle drie de soorten dragen de AGM-onderscheiding van de Royal Horticultural Society, een keurmerk voor tuinplanten die zich in de praktijk bewezen hebben. Wat dit [RHS AGM-keurmerk](https://bollanda.nl/koopadvies/keurmerk/rhs-agm) precies inhoudt, helpt je de betrouwbaarheid van een soort in te schatten.

## Hyemalis of cilicica? De handelsverwarring ontward

De twee gewone soorten lijken sterk op elkaar en worden in de handel voortdurend verwisseld. Etiketten en partijen lopen door elkaar, waardoor je vaak E. cilicica koopt terwijl er E. hyemalis op het label staat, of andersom. Het onderscheid maakt voor de gemiddelde tuinier weinig uit, maar voor wie precies wil weten wat hij in huis haalt, is er een betrouwbaar kenmerk.

De sleutel zit in het blad. E. hyemalis heeft groen, breder blad, terwijl E. cilicica fijner ingesneden en vaak bronskleurig blad draagt. Daarnaast bloeit E. cilicica meestal iets later in het seizoen. Wie de twee zeker uit elkaar wil houden, kijkt dus naar de vorm en kleur van het blad rond de bloem.

## Welke winterakoniet past bij jouw tuin?

De juiste soort hangt vooral af van wat je met de plant wilt bereiken. Het ene doel vraagt om uitbundige uitzaai, het andere juist om een afgegrensde, verfijnde verschijning. De onderstaande lijst bevat de 4 belangrijkste toepassingen van winterakoniet met de bijbehorende keuze.

- **Tapijtvorming en verwildering**: E. hyemalis is de beste keuze door de overvloedige zaadproductie en het uitstekende verwilderingsgedrag.
- **Verfijnde tuin**: E. cilicica past hier dankzij het fijn ingesneden, soms bronskleurige blad en de iets latere bloei.
- **Grootste bloemen zonder uitzaai**: 'Guinea Gold' levert de diepst goudgele en grootste bloemen, maar verspreidt zich niet.
- **Grote bloemen met zaad**: 'Sachsengold' biedt forse bloemen en produceert wel kiemkrachtig zaad.

Wil je naast de soortkeuze ook weten hoe je gezonde knollen herkent en waar je ze het best koopt, dan helpt de [koopgids voor winterakoniet](https://bollanda.nl/bolsoort/eranthis/koopgids) je verder.

## Winterakoniet is geen monnikskap

De naam "akoniet" zorgt geregeld voor verwarring met monnikskap (Aconitum). Het zijn echter compleet verschillende planten: winterakoniet is een laag knolgewas van 7 tot 10 cm dat felgeel bloeit in de late winter, terwijl monnikskap een hoge vaste plant is die in de zomer paars of blauw bloeit. Ook de gifstoffen verschillen, al zijn beide planten giftig.

Let bij het kopen ook op dat de in Nederland verhandelde tuinsoorten E. hyemalis, E. cilicica en E. x tubergenii zijn. De soort Eranthis stellata is hier niet in de handel. Wie meer wil weten over de [giftigheid en verwarring](https://bollanda.nl/bolsoort/eranthis/probleem) van winterakoniet, vindt daar de volledige uitleg.

## Wanneer een cultivar een eigen verhaal verdient

Niet elke variant van winterakoniet krijgt een eigen pagina. Een afzonderlijke soort of cultivar verdient die ruimte pas wanneer hij duidelijk verschilt in herkenning, bloei of gebruik, zoals het geval is bij de steriele 'Guinea Gold' tegenover de uitbundig zaaiende E. hyemalis. Het verschil tussen een soort, een cultivar en een hybride speelt daarbij een rol, en de [classificatie van bloembollen](https://bollanda.nl/basis/classificatie) maakt die begrippen helder.

Naast 'Guinea Gold' bestaat de fertiele cultivar 'Sachsengold', ontstaan uit veredelingswerk van J. Raschke. Deze produceert wel kiemkrachtig zaad en vormt zo een alternatief voor wie grote bloemen wil zonder de steriliteit. Voor de volledige profielen van de drie soorten kun je doorklikken naar de afzonderlijke pagina's per soort.