# Fritillaria problemen: giftigheid, plagen en niet-bloeien Fritillaria groeit meestal probleemloos, maar drie zaken keren regelmatig terug: het felrode leliehaantje, de vraag of de plant giftig is, en een bol die niet wil bloeien. Daarnaast leeft de hardnekkige mythe dat fritillaria muizen verjaagt, terwijl dat alleen voor de keizerskroon geldt. In dit artikel lees je per probleem wat de oorzaak is en hoe je het aanpakt. Zo herken en voorkom je problemen op tijd en werk je veilig met de bollen. ⚠️**Let op: de kievitsbloem (Fritillaria) is giftig bij inname.** De bol bevat alkaloïden die bij inname maag- en darmklachten geven. Houd bollen buiten bereik van kinderen en huisdieren. Twijfel je na inname, bel dan je huisarts of het NVIC (088-755 8000), bij dieren je dierenarts. Deze informatie is algemeen en is geen medisch of veterinair advies; Bollanda is niet aansprakelijk voor letsel of schade. Zie ook [giftige bloembollen](https://bollanda.nl/probleem/giftig) en onze [disclaimer](https://bollanda.nl/disclaimer). ## Is fritillaria giftig? Fritillaria bevat giftige stoffen in alle delen, met de hoogste concentratie in de bol. De belangrijkste stoffen zijn imperialine, steroïdale glycosiden en tulipaline A. Imperialine is een steroïdaal alkaloïde dat bij hoge doses een trage hartslag en lage bloeddruk kan geven. ### Risico voor honden en katten Voor honden en katten is fritillaria matig tot ernstig giftig, vooral wanneer een dier aan de bol knaagt. De [giftigheid van bloembollen](https://bollanda.nl/probleem/giftig) verschilt sterk per soort, en fritillaria hoort bij de groep die je niet binnen bereik van huisdieren wilt hebben. Symptomen na het binnenkrijgen zijn misselijkheid en braken, en bij een grote hoeveelheid een vertraagde hartslag en lage bloeddruk. Twijfel je of je hond of kat iets heeft gegeten? Bel dan het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum via 088-755 8000 of je dierenarts. ### Veilig werken met de bollen Bij mensen is fritillaria matig giftig voor volwassenen en matig tot ernstig voor kinderen. Houd kinderen daarom weg van de bollen en bewaar ze buiten hun bereik. Tulipaline A kan bij langdurig contact met de huid contactdermatitis veroorzaken. Deze stof dringt door latex- en vinylhandschoenen heen, dus alleen nitrilhandschoenen bieden echte bescherming bij het langdurig sorteren of planten van veel bollen. ## De mythe dat fritillaria muizen verjaagt Veel tuiniers planten fritillaria in de hoop dat de geur muizen en woelmuizen op afstand houdt, maar dat klopt voor dit genus niet. Het muizenwerende effect geldt uitsluitend voor de [problemen met de keizerskroon](https://bollanda.nl/bolsoort/fritillaria-imperialis/probleem), die als enige soort dat geureffect daadwerkelijk vertoont. De kievitsbloem (Fritillaria meleagris) wordt juist gegeten door muizen en woelmuizen. Reken er dus niet op dat de kleinere fritillaria's je tuin beschermen; ze zijn zelf eerder een doelwit. ## Het leliehaantje: de belangrijkste plaag De grootste plaag bij fritillaria is het leliehaantje, een helder rode kever van ongeveer 7 tot 8 mm. Het [leliehaantje](https://bollanda.nl/probleem/plaag/leliehaantje) vreet aan het blad en deelt deze voorkeur met de [lelie](https://bollanda.nl/bolsoort/lilium), want beide horen tot de leliefamilie. De larven zijn lastig te herkennen omdat ze zich bedekken met hun eigen uitwerpselen. Begin daarom al vanaf maart met regelmatig inspecteren, vooral de onderkant van het blad. De onderstaande lijst bevat de 3 belangrijkste maatregelen tegen het leliehaantje op fritillaria. - **Handmatig verzamelen**: dit is de primaire bestrijding; raap de kevers 's ochtends weg wanneer ze traag zijn. - **Larven afvegen**: verwijder de smerige larvenklompjes meteen, want zij doen de meeste bladschade. - **Neem-middelen**: bij grote druk kun je een neem-preparaat inzetten als aanvulling op het handmatig verzamelen. ## Slakken en knaagdieren Jong fritillariablad is in het vroege voorjaar gewild bij slakken, met name in een vochtige tuin. Bescherming tegen [vraat](https://bollanda.nl/probleem/vraat) begint met preventie, zoals een koperband rond pot of border en het opruimen van schuilplekken. Werkt dat onvoldoende, dan helpen biervallen of korrels op basis van ijzerfosfaat tegen [slakken](https://bollanda.nl/probleem/plaag/slak). Knaagdieren vormen vooral een risico bij de kievitsbloem: plant de bollen in een plantmandje of leg gaas onder de plant om de bol te beschermen. ## Bolrot en schimmels Bij fritillaria draait een gezonde bol vooral om goede drainage. Het risico op [ziekte](https://bollanda.nl/probleem/ziekte) zoals bolrot stijgt sterk in een natte bodem, en dat speelt vooral bij F. persica tijdens de zomerrust. Bolrot door [Fusarium](https://bollanda.nl/probleem/ziekte/fusarium) en Pythium voorkom je met een drainagelaag, door F. persica schuin te planten en door potten nooit in een onderzetter met staand water te zetten. Penicillium (bewaarrot) zie je soms aan de buitenkant van een gekochte bol; dat is normaal, tenzij de schimmel het vruchtvlees binnendringt, dan gooi je de bol weg. Bij koel, vochtig weer en slechte ventilatie kan grauwe schimmel (Botrytis cinerea) optreden, en in besmette grond Rhizoctonia, een pathogeen die fritillaria deelt met andere leliefamilie-leden. Het echte tulpenvuur (Botrytis tulipae) is waardspecifiek voor tulp en speelt bij fritillaria geen rol, ook al lijkt [tulpenvuur](https://bollanda.nl/probleem/ziekte/tulpenvuur) qua naam verwant. ## Waarom bloeit mijn fritillaria niet? Een fritillaria die wel blad maakt maar geen bloem geeft, komt het vaakst voor bij F. persica. Een uitblijvende bloei of [niet-bloeien](https://bollanda.nl/probleem/niet-bloeien) heeft bij deze soort meestal een duidelijke oorzaak die je het volgende jaar kunt vermijden. De vier meest voorkomende oorzaken van niet-bloeien bij fritillaria staan hieronder op een rij. - **Te koel bewaard**: F. persica heeft na het rooien een warme bewaring nodig (ideaal 20 tot 25 °C); te koel geeft blinde stengels zonder bloem. - **Te ondiep of niet schuin geplant**: een holle bolkruin vangt water; plant F. persica diep en schuin om bolrot te voorkomen. - **Te jong**: een uit zaad gekweekte plant bloeit pas na 3 tot 5 jaar. - **Te kleine bolmaat**: een grotere bol geeft een rijkere bloei in het eerste jaar. Juist die laatste factor heb je bij aankoop zelf in de hand: de [koopgids voor fritillaria](https://bollanda.nl/bolsoort/fritillaria/koopgids) noemt per soort de aanbevolen bolmaat voor een rijke eerste bloei. Bij de kievitsbloem ligt de oorzaak meestal anders: een te droge standplaats. Deze soort wil juist een vochtige bodem en weigert te bloeien op een plek die in het voorjaar uitdroogt. ## Vruchtwisseling binnen de leliefamilie Fritillaria hoort tot de familie Liliaceae en deelt daardoor bodempathogenen met verwante bolgewassen. Plant fritillaria daarom niet op een plek waar onlangs [tulpen](https://bollanda.nl/bolsoort/tulipa), lelies of een andere fritillaria stonden. Houd binnen het genus minimaal 3 tot 4 jaar rust aan op dezelfde grond, en tussen twee leliefamilie-gewassen liefst 4 tot 6 jaar. De [keizerskroon](https://bollanda.nl/bolsoort/fritillaria-imperialis) hoort eveneens tot deze familie, dus reken die mee in je rotatieschema. Heb je de kievitsbloem in een vochtige weide of stinzentuin staan? Pluk of graaf dan nooit exemplaren uit het wild op. F. meleagris is in Nederland een beschermde soort op de Rode Lijst; gekweekte bollen uit de handel mag je vrij planten en verplaatsen.