# Leliehaantje: de felrode bollenkever

Een lelie die in een paar dagen kaal wordt gevreten is een vervelende verrassing. De boosdoener is vaak het leliehaantje, een felrode kever die je makkelijk herkent aan zijn kleur, terwijl de larven zich vermommen met hun eigen uitwerpselen. Curatieve middelen zijn voor de hobbytuinier nauwelijks nodig, want handmatig verwijderen werkt verrassend goed zolang je het volhoudt. In dit artikel leer je de kever, larven en eieren te vinden en de plaag onder controle te houden.

## Wat is het leliehaantje?

Het leliehaantje (Lilioceris lilii) is een kever van ongeveer een halve centimeter met een opvallend helderrood lijf en een zwarte kop. De volwassen kever en zijn larven leven van het blad van bolgewassen uit de leliefamilie en kunnen een gezonde plant in korte tijd ontsieren. Anders dan bij slakken zit deze plaag volledig bovengronds, dus je kunt de daders zelf zien en wegvangen. Slaat de schade aan jonge scheuten juist op de grond toe, dan heb je waarschijnlijk eerder te maken met [slakken](https://bollanda.nl/probleem/plaag/slak) dan met dit kevertje.

De kever overwintert in de bodem of in plantenresten en verschijnt al vroeg in het voorjaar, zodra de eerste lelies en fritillaria's boven de grond komen. Vanaf dat moment begint de cyclus van vreten, paren en eieren leggen opnieuw.

## Hoe herken je de plaag?

Het leliehaantje verraadt zich op twee manieren: door de felrode kever zelf en door de smerig ogende larven op het blad. Beide vreten aan blad, knoppen en soms aan de bloemen, waardoor de plant rafelig en kaal raakt. De onderstaande kenmerken helpen je de plaag in een vroeg stadium te herkennen.

### De felrode kever

De volwassen kever is door zijn felle kleur lastig over het hoofd te zien. Hij zit graag op de bovenkant van het blad en laat zich bij gevaar op de grond vallen, waar hij met zijn donkere onderkant meteen onzichtbaar wordt. Een handige truc is om bij het wegvangen een hand of bakje onder de plant te houden, zodat je hem opvangt voordat hij verdwijnt.

Naast vraat kan de kever ook een zacht piepend geluid maken als je hem vastpakt. Dat is onschuldig, maar het bevestigt dat je de juiste dader te pakken hebt.

### Larven onder hun eigen uitwerpselen

De larven zijn oranjeachtig en zacht, maar je ziet ze zelden zo. Ze bedekken zichzelf met een laagje eigen uitwerpselen, waardoor ze eruitzien als bruine, slijmerige klodders op het blad. Deze camouflage schrikt vijanden af en maakt ze minder opvallend voor de tuinier.

Juist de larven richten de meeste schade aan, omdat ze in groepjes vreten en grote stukken blad wegnemen. Veeg je een verdacht kloddertje weg, dan komt vaak de oranje larve eronder tevoorschijn.

## Welke planten lopen risico?

Het leliehaantje is kieskeurig en houdt zich aan een kleine groep waardplanten binnen de leliefamilie. De onderstaande lijst bevat de 3 belangrijkste bloembollen die risico lopen op aantasting.

- **Lelie**: de favoriete waardplant, waar zowel kevers als larven het hele seizoen op afkomen; meer hierover lees je over [problemen bij lelie](https://bollanda.nl/bolsoort/lilium/probleem).
- **Fritillaria**: ook de kievitsbloem en verwante soorten worden aangevreten, zoals beschreven bij [problemen bij fritillaria](https://bollanda.nl/bolsoort/fritillaria/probleem).
- **Keizerskroon**: deze forse Fritillaria imperialis is eveneens kwetsbaar, met meer details bij [problemen bij de keizerskroon](https://bollanda.nl/bolsoort/fritillaria-imperialis/probleem).

Andere bolgewassen blijven doorgaans gespaard. Tulpen, narcissen en krokussen staan niet op het menu van deze kever, dus de plaag blijft beperkt tot je lelies en fritillaria's.

## De aanpak: handmatig verwijderen

De meest effectieve bestrijding voor de hobbytuinier is verrassend simpel: dagelijks controleren en met de hand verwijderen. Omdat de plaag volledig bovengronds zit en de kever fel gekleurd is, kun je hem zonder middelen onder controle houden. Consequentie is daarbij belangrijker dan snelheid.

### Kever en larven wegvangen

Loop in het voorjaar en de vroege zomer elke dag even langs je lelies en fritillaria's. Pak de kevers met de hand of vang ze in een bakje, en knijp de larven dood of veeg ze van het blad. Doe dit het liefst in de ochtend, wanneer de kevers nog wat traag zijn en zich minder snel laten vallen.

Door dagelijks te controleren onderbreek je de voortplanting voordat de populatie groot wordt. Een paar minuten per dag in het hoogseizoen is genoeg om de schade beperkt te houden.

### Eieren aan de bladonderkant

De kever legt haar eieren in rijtjes aan de onderkant van het blad, waar ze als kleine oranje of roodbruine stipjes zichtbaar zijn. Draai daarom bij je controle ook een paar bladeren om en veeg de eitjes weg voordat ze uitkomen. Zo voorkom je een nieuwe golf vraatzuchtige larven.

Let bij het inspecteren vooral op de bladeren rond het groeipunt en de knoppen, want daar legt de kever bij voorkeur haar eieren.

## Biologische middelen als aanvulling

Lukt het niet om alle kevers en larven met de hand bij te houden, dan kunnen biologische middelen het handmatig verwijderen aanvullen. Producten op basis van natuurlijke stoffen, zoals een spray met pyrethrine of een afweermiddel met neemextract, kunnen de druk verlagen bij een zware aantasting. Volg altijd de gebruiksaanwijzing en behandel bij voorkeur in de avond, om bestuivende insecten te sparen.

In de meeste tuinen blijft de plaag echter goed beheersbaar zonder middelen. Een gezonde, gevarieerde tuin met natuurlijke vijanden helpt de aantallen vanzelf te beperken, zodat een dagelijkse ronde langs je planten meestal volstaat.