# Lelie soorten en variëteiten: de negen divisies Het lelieaanbod is enorm divers, van compacte Aziatische tuinlelies tot manshoge trompetlelies. Om die rijkdom overzichtelijk te houden, ordenen de RHS en de KAVB alle lelies in negen divisies, elk met eigen kenmerken qua geur, hoogte, bloeitijd en gebruik. Dit artikel behandelt die negen divisies één voor één en helpt je kiezen welke bij jouw doel past. Veel planten die "lelie" heten zijn trouwens geen echte lelie, en blauwe lelies bestaan niet. Na dit overzicht kun je gericht een divisie kiezen. ## Hoe lelies worden ingedeeld Echte lelies (Lilium) tellen tientallen soorten en duizenden cultivars, wat zonder ordening een onoverzichtelijke berg wordt. Om die reden delen de Royal Horticultural Society (RHS) en de Koninklijke Algemeene Vereeniging voor Bloembollencultuur (KAVB) alle lelies in op basis van afkomst en bloemtype. ### De negen divisies van RHS en KAVB Die indeling kent negen divisies, van Aziatische hybriden tot de wilde botanische soorten. Wat de begrippen [divisie, groep en cultivar](https://bollanda.nl/basis/classificatie) precies betekenen, helpt om het systeem te doorgronden en de etiketten in de winkel te lezen. Elke divisie heeft een eigen profiel qua geur, hoogte en bloeitijd. De onderstaande tabel toont de negen divisies met hun belangrijkste kenmerken voor de tuinier. | Divisie | Geur | Hoogte (cm) | Bloeitijd | Verwildering | | ---------------------- | ------------------ | ----------- | --------- | ------------ | | I Aziatisch | Geen | 60 - 150 | Jun - jul | Ja | | II Martagon | Licht | 90 - 180 | Jun - jul | Uitstekend | | III Candidum | Sterk | 60 - 100 | Jun - jul | Beperkt | | IV Amerikaans | Licht | 120 - 200 | Jun - jul | Beperkt | | V Longiflorum | Matig - sterk | 50 - 150 | Jun - jul | Matig | | VI Trompet en Aurelian | Sterk - bedwelmend | 120 - 200 | Jul - aug | Ja | | VII Orientaals | Zeer sterk | 60 - 180 | Jul - sep | Beperkt | | VIII Interdivisioneel | Geen - matig | 60 - 250 | Jun - aug | Goed (OT) | | IX Wilde soorten | Divers | 60 - 250 | Mei - sep | Divers | ## De negen divisies één voor één De divisies lopen uiteen van laag en geurloos tot manshoog en bedwelmend geurend. Hieronder bespreken we elke divisie kort, met de kenmerken die voor de tuinier het meest tellen. ### Divisie I: Aziatische hybriden Aziatische lelies dragen opgaande, geurloze bloemen in vrijwel alle kleuren behalve blauw. Ze bloeien vroeg, in juni en juli, worden 60 tot 150 cm hoog en zijn winterhard van USDA-zone 3 tot 9. Met cultivars als 'Navona', 'Landini', 'Lollypop', 'Black Out' en 'Forever Susan' gelden de [Aziatische hybriden](https://bollanda.nl/bolsoort/lilium/assortiment/aziatisch) als de makkelijkste lelies en een logische startkeuze voor beginners. ### Divisie II: Martagon-hybriden Martagon-lelies vallen op door hun hangende, tulbandvormige bloemen en lichte geur. Ze worden 90 tot 180 cm hoog, bloeien in juni en juli en verwilderen uitstekend in halfschaduw. De [Martagon-hybriden](https://bollanda.nl/bolsoort/lilium/assortiment/martagon), met cultivars als 'Claude Shride', 'Arabian Night' en 'Manitoba Morning', zijn de klassieke stinzenplant onder de lelies. ### Divisie III: Candidum-hybriden en de Madonnalelie Deze divisie is in de praktijk vrijwel synoniem met de Madonnalelie (Lilium candidum), een zuiver witte en sterk geurende lelie van 60 tot 100 cm. De bol wordt al in augustus geplant en vormt een wintergroen bladrozet, een afwijkende cyclus die bij de [Candidum-hybriden](https://bollanda.nl/bolsoort/lilium/assortiment/candidum) hoort. Met een prijs van €5 - €7 per bol is dit ook de duurste leliegroep. ### Divisie IV: Amerikaanse hybriden Amerikaanse lelies stammen af van Noord-Amerikaanse wilde soorten en dragen hoge, hangende bloemen van 120 tot 200 cm. Ze geuren licht en bloeien in juni en juli, maar in Europa zijn de [Amerikaanse hybriden](https://bollanda.nl/bolsoort/lilium/assortiment/amerikaans), zoals de Bellingham Group en 'Shuksan', vrijwel niet verkrijgbaar. Het is vooral een collectie- en liefhebbersdivisie. ### Divisie V: Longiflorum-hybriden Longiflorum-lelies dragen zijwaartse, trompetvormige witte bloemen met een matige tot sterke geur en worden bekend als paaslelie. Ze worden 50 tot 150 cm hoog en bloeien in juni en juli. De [Longiflorum-hybriden](https://bollanda.nl/bolsoort/lilium/assortiment/longiflorum), met cultivars als 'White Heaven' en 'Nellie White', passen mooi in klassieke en bruidsachtige sferen. ### Divisie VI: Trompet- en Aurelian-hybriden Deze lelies worden manshoog, tot 200 cm, en dragen grote trompetbloemen met een sterke tot bedwelmende geur. Ze bloeien wat later, in juli en augustus, en verwilderen goed. De [Trompet- en Aurelian-hybriden](https://bollanda.nl/bolsoort/lilium/assortiment/trompet), met cultivars als 'African Queen', 'Golden Splendour' en 'Pink Perfection', horen in de achterste border thuis. ### Divisie VII: Orientaalse hybriden Orientaalse lelies geuren zeer sterk en bloeien laat, van juli tot september, op een hoogte van 60 tot 180 cm. Ze gelden als topsnijbloem en vragen zuurminnende grond met een pH van 5,5 tot 6,5. De [Orientaalse hybriden](https://bollanda.nl/bolsoort/lilium/assortiment/orientaals), met iconen als 'Stargazer', 'Casa Blanca' en 'Sorbonne', bepalen voor veel mensen het beeld van "de lelie". ### Divisie VIII: interdivisionele hybriden (LA, OT, LO, OA) Interdivisionele lelies zijn kruisingen tussen divisies, bedoeld om de beste eigenschappen te combineren. De afkortingen staan voor LA (Longiflorum x Aziatisch), OT (Orientaals x Trompet), LO (Longiflorum x Orientaals) en OA (Orientaals x Aziatisch). De [interdivisionele hybriden](https://bollanda.nl/bolsoort/lilium/assortiment/interdivisionaal), met OT 'Conca d'Or' en LA 'Samur', combineren bijvoorbeeld de kleur van Aziatisch met het formaat of de geur van Orientaals. ### Divisie IX: wilde lelies De wilde of botanische soorten zijn de genetische basis van alle hybriden en lopen sterk uiteen in vorm, geur en hoogte (60 tot 250 cm). Ze bloeien van mei tot september en verwilderen van uitstekend tot beperkt. De [wilde lelies](https://bollanda.nl/bolsoort/lilium/assortiment/wilde-soorten), zoals Lilium regale, Lilium henryi en de Turkse lelie, vormen een aparte wereld voor de liefhebber. ## Welke divisie kies je waarvoor? De juiste divisie hangt af van je tuin, je smaak en het doel dat je voor ogen hebt. Een paar vuistregels helpen je snel de goede richting op. ### Voor de tuin, de border en de pot Voor een makkelijke, kleurrijke tuinlelie zijn de Aziatische hybriden de veiligste keuze, zeker voor beginners en voor potten waar compacte cultivars goed gedijen. Wil je een statige border, dan geven de Trompet- en interdivisionele OT-hybriden hoogte en allure, terwijl Orientaalse lelies de zonnige border vullen met geur. Een betrouwbaar kwaliteitssignaal bij het kiezen is het [RHS Award of Garden Merit](https://bollanda.nl/koopadvies/keurmerk/rhs-agm), dat tuinwaardige cultivars markeert. ### Voor snijbloemen en verwildering Voor de vaas zijn de Orientaalse hybriden de topkeuze, terwijl LA-hybriden het langste vaasleven hebben en geurloze Aziaten prettig zijn voor mensen die geur willen vermijden. Voor verwildering kies je een andere route: de Martagon-hybriden naturaliseren uitstekend in halfschaduw en OT-hybriden doen het goed in de zon. Zo bepaalt het gebruik welke divisie het beste rendement geeft. Heb je de divisie gekozen, dan helpt de [koopgids voor leliebollen](https://bollanda.nl/bolsoort/lilium/koopgids) verder met de juiste bolmaat, de kwaliteit van de schubben en het beste aankoopmoment. ## Bestaan er blauwe lelies? Nee, echte blauwe lelies bestaan niet. Het geslacht Lilium mist het pigment dat een zuiver blauwe bloemkleur mogelijk maakt, waardoor het kleurenpalet zich beperkt tot alle tinten behalve blauw. Kom je toch "blauwe lelies" of "regenbooglelies" tegen, dan gaat het om kunstmatig geverfde bloemen of om planten die helemaal geen echte lelie zijn. Laat je dus niet misleiden door felblauwe foto's: een natuurlijke, blauwe Lilium is er niet. ## Pas op met de tijgerlelie als virusdrager De tijgerlelie (Lilium lancifolium) is een wilde soort die je niet zomaar tussen je andere lelies moet zetten. Deze soort is namelijk een asymptomatische drager van het leliemozaïekvirus: de plant blijft zelf gezond ogen, maar kan het virus wel doorgeven aan kwetsbare buurplanten. Het virus wordt overgebracht door bladluizen, dus afstand houden is de belangrijkste maatregel. Plant tijgerlelies altijd ruim apart van je hybridelelies. Hoe je virusziekten en andere [lelieproblemen](https://bollanda.nl/bolsoort/lilium/probleem) herkent en aanpakt, vraagt om een wat bredere blik op de gezondheid van je planten. ## Vier "lelies" die geen echte lelie zijn Veel populaire tuinplanten dragen het woord "lelie" in hun naam zonder tot het geslacht Lilium te behoren. Dat zorgt voor verwarring bij het kopen en bij het inschatten van risico's, bijvoorbeeld rond giftigheid. De bekendste naamgenoten hebben een eigen plek in de tuin en een eigen verzorging. De onderstaande lijst bevat 4 planten die "lelie" heten maar geen echte lelie zijn. - **Afrikaanse lelie**: de [Afrikaanse lelie](https://bollanda.nl/bolsoort/agapanthus) (Agapanthus) groeit uit een wortelstok en draagt blauwe of witte bolvormige bloemschermen op hoge stelen. - **Calla-lelie**: de [calla-lelie](https://bollanda.nl/bolsoort/zantedeschia) (Zantedeschia) is geen Lilium maar een aronskelkachtige met een opvallende schutblad-bloem. - **Pronklelie of klimlelie**: de [pronklelie](https://bollanda.nl/bolsoort/gloriosa) (Gloriosa) hoort bij de herfsttijloosfamilie en is zeer giftig. - **Lelietje-van-dalen**: deze voorjaarsbloeier (Convallaria majalis) is een bosplant met cardiale glycosiden en geen echte lelie. Daarnaast bestaan er nog meer naamgenoten, zoals de daglelie (Hemerocallis) en de waterlelie (Nymphaea), die elk een eigen plantengroep vormen. Wie zeker wil weten of een plant een echte lelie is, kijkt naar de schubbol en de botanische naam Lilium.