# Iris soorten en variëteiten Iris is een breed plantengeslacht dat veel tuiniers in verwarring brengt, omdat het zowel bloembollen als vaste planten omvat. Bollanda behandelt de bol-irissen volledig en de rhizoom-irissen alleen kort, want dit zijn twee compleet verschillende gewas-types met een eigen koop- en planttraject. Naast de drie hoofdsoorten komen ook de Beauty-stam-cultivars en de bolmaten aan bod. Na dit overzicht weet je welke iris bij welke tuin past en waar je de uitgebreide cultivar-details vindt. ## De grote tweedeling: bol-iris versus rhizoom-iris Iris is één plantengeslacht, maar binnen dat geslacht groeien planten op twee totaal verschillende manieren uit de grond. Sommige soorten vormen een echte bloembol, terwijl andere groeien uit een [rhizoom of wortelstok](https://bollanda.nl/basis/type) die vlak onder of op de grond ligt. De bol-irissen, zoals de dwergiris en de Hollandse iris, koop je als droge bol en plant je in het najaar net als andere najaarsbollen. De rhizoom-irissen, zoals de bekende baardiris, koop je als vaste plant en behandel je heel anders. Bollanda richt zich op de bol-irissen, omdat dat de echte bloembollen zijn. De rhizoom-soorten benoemen we kort voor de volledigheid, zodat je begrijpt waarom een zoektocht naar "baardiris kopen" je bij een ander type kweker brengt dan een zoektocht naar iris als bloembol. ## De drie bol-iris-soorten op Bollanda Binnen de bol-irissen vallen drie soorten op, elk met een eigen bloeitijd, hoogte en sfeer. Samen overspannen ze het vroege voorjaar tot de vroege zomer. De onderstaande tabel toont de kernkenmerken van de drie bol-irissen op een rij. | Soort | Bloeitijd | Hoogte | Kenmerk | | --------------- | ---------------- | ---------- | -------------------------------- | | Iris reticulata | Februari - maart | 10 - 15 cm | Geurende dwergiris | | Iris danfordiae | Februari - maart | 10 - 15 cm | Enige betrouwbaar gele dwergiris | | Iris hollandica | Mei - juni | 45 - 65 cm | Klassieke Hollandse snijbloem | ### Iris danfordiae: de gele dwergiris met splitsingsneiging De gele dwergiris is de enige iris die betrouwbaar in een warm goudgeel bloeit, met groenbruin gespikkelde hangers. Deze soort bloeit in februari en maart op 10 tot 15 cm hoogte. De [gele dwergiris](https://bollanda.nl/bolsoort/iris/assortiment/danfordiae) valt na de bloei sterk uiteen in kleine bolletjes en vraagt daarom om dieper planten dan andere dwergirissen. ### Iris hollandica: de klassieke Hollandse iris De Hollandse iris is een echte Nederlandse veredelingstrots, gekweekt in het begin van de twintigste eeuw. Deze soort bloeit in mei en juni op stevige stelen van 45 tot 65 cm in een breed kleurpalet. De [Hollandse iris](https://bollanda.nl/bolsoort/iris/assortiment/hollandica) is uitgegroeid tot een klassieke snijbloem en omvat ook het premium Beauty-stam-segment. ### Iris reticulata: de geurende dwergiris De geurende dwergiris komt van oorsprong uit bergachtig Oost-Turkije, de Kaukasus, Iran en Irak. Deze soort bloeit al in februari en maart op slechts 10 tot 15 cm hoogte en verspreidt een zoete, honingachtige geur. De [geurende dwergiris](https://bollanda.nl/bolsoort/iris/assortiment/reticulata) is uitstekend geschikt voor de rotstuin, de vroege border en de pot. ## Beauty-stam: premium cultivars in het hollandica-segment Binnen de Hollandse iris bestaat een apart kwaliteitssegment dat de Beauty-stam wordt genoemd. Cultivars als 'Eye of the Tiger', 'Autumn Princess' en 'Red Ember' kosten doorgaans twee tot drie keer de prijs van standaardcultivars, met grotere bloemen en exotische kleurcombinaties. Deze cultivars komen uit het veredelingsprogramma van De Graaf Brothers en Van Konijnenburg. Bij het beoordelen van zulke nieuwere selecties helpt het om te begrijpen hoe [cultivars en hybriden](https://bollanda.nl/basis/classificatie) worden ingedeeld en wat een kwaliteitsonderscheiding zoals de RHS Award of Garden Merit betekent. De Beauty-stam is dus geen aparte soort, maar een premium keuze binnen de hollandica-groep. Wie een opvallend kleuraccent of een bijzondere snijbloem zoekt, vindt in dit segment de meest spectaculaire opties. ## Bolmaten bij iris begrijpen De maat van een iris-bol bepaalt sterk hoe betrouwbaar de bloei wordt. Bij iris wordt de maat, net als bij de meeste bloembollen, uitgedrukt in de [omtrek in centimeters](https://bollanda.nl/koopadvies/bolmaat) gemeten op het breedste punt. Grotere bollen bevatten meer reservevoedsel en geven daardoor meer en sterkere bloemen. Bij iris verschillen de gebruikte maten duidelijk tussen de kleine dwergirissen en de forse Hollandse iris. Welke maat je per soort het beste aanschaft, zet de [koopgids voor iris](https://bollanda.nl/bolsoort/iris/koopgids) met een tabel van aanbevolen bolmaten op een rij. ### De maatnotatie 5/+ en 6/+ bij reticulata Iris reticulata is een kleine soort en wordt verkocht in de maten 5/+ en 6/+ cm omtrek. De notatie 6/+ betekent dat de bol minimaal 6 cm omtrek heeft. Voor betrouwbare bloei kun je het beste de maat 6/+ cm kiezen. De allerkleinste bolletjes komen vaak voort uit natuurlijke bolsplitsing en hebben nog een of twee jaar nodig om bloeimaat te bereiken. ### De maatnotatie 6/7, 7/8 en 8/+ bij hollandica Iris hollandica heeft beduidend grotere bollen en wordt verkocht in de maten 6/7, 7/8 en 8/+ cm. De maat 6/7 is de budgetmaat, 7/8 is de standaardmaat en 8/+ is de topmaat. Voor de tuin is de topmaat 8/+ cm de meest betrouwbare keuze. Wie de bollen wil broeien, kiest doorgaans de maat 8/9 cm voor het beste resultaat. ## Rhizoom-irissen voor de volledigheid Naast de bol-irissen bestaat een grote groep irissen die uit een rhizoom groeien. Deze soorten vallen buiten de Bollanda-scope, omdat het vaste planten zijn en geen bloembollen. We zetten de bekendste kort op een rij zodat je het verschil herkent. ### Iris germanica: baardiris met eigen verzamelaarscultuur De baardiris is veruit de bekendste rhizoom-iris en dankt zijn naam aan het wollige "baardje" op de neerhangende bloemblaadjes. Deze groep kent duizenden cultivars in vrijwel elke kleur en heeft een eigen verzamelaarscultuur. De baardiris koop je als rhizoom bij vasteplanten-kwekers, niet als bloembol. De rhizomen worden ondiep geplant zodat de bovenkant in de zon kan bakken. ### Iris sibirica: Siberische lis De Siberische lis is een elegante rhizoom-iris met smal grasachtig blad en sierlijke bloemen in blauw, paars en wit. Deze soort bloeit in juni en verdraagt vochtigere grond dan de baardiris. Door de latere bloei is de Siberische lis een mooie aanvulling op de bloeikalender, na de Hollandse iris. Ook deze soort is een vaste plant en geen bloembol. ### Iris ensata: Japanse moerasiris De Japanse moerasiris bloeit nog later, doorgaans in juli, met grote platte bloemen. Deze soort houdt van een vochtige standplaats en komt prachtig tot zijn recht aan de waterkant. ### Iris pseudacorus: gele lis als waterplant De gele lis is een inheemse rhizoom-iris die in en langs water groeit. Deze robuuste soort vormt felgele bloemen en kan in een natuurlijke vijver flink uitbreiden. Wie een iris voor de vijverrand zoekt, komt vrijwel altijd bij de gele lis uit. De aanleg en beplanting van zo'n natte plek vraagt om de juiste keuze van [bloembollen en waterplanten op natte plekken](https://bollanda.nl/locatie/water). ## Iris, lis, zwaardlelie of lisbloem? De iris staat onder verschillende namen bekend, wat het zoeken lastig maakt. "Lis" is de Nederlandse geslachtsnaam voor iris, en daarnaast circuleren namen als zwaardlelie en lisbloem voor dezelfde planten. ### Wanneer welke benaming gangbaar is In de bollenhandel spreekt men meestal van iris of van bol-iris, met soms de toevoeging dwergiris of Hollandse iris. De naam lis hoor je vooral bij de vaste planten, zoals de gele lis en de Siberische lis. De namen zwaardlelie en lisbloem zijn ouder en regionaler en verwijzen naar het zwaardvormige blad. De onderstaande lijst bevat de 4 benamingen die je het vaakst tegenkomt voor bloembollen en planten uit dit geslacht. - **Iris**: de gangbare naam in de handel, voor zowel bol-irissen als rhizoom-irissen. - **Lis**: de Nederlandse geslachtsnaam, vooral gebruikt bij de vasteplant-soorten zoals gele lis. - **Zwaardlelie**: oudere volksnaam die verwijst naar het zwaardvormige blad. - **Lisbloem**: regionale en oudere benaming voor dezelfde planten. ## Andere betekenissen van het woord iris Het woord iris betekent meer dan alleen de plant, wat bij zoeken op het web tot verwarring leidt. Iris is ook een veelvoorkomende meisjesnaam en de naam van het regenboogvlies in het oog, het gekleurde deel rond de pupil. Daarnaast komt iris voor in de techniek, bijvoorbeeld als irisdiafragma in een cameralens. Al deze betekenissen gaan terug op de Griekse godin Iris, de personificatie van de regenboog, naar wie de plant is vernoemd vanwege haar brede kleurenpalet.