# Iris problemen: bolsplitsing, inktvlekken en giftigheid Iris komt in Nederland niet vanzelfsprekend jaar na jaar terug. Drie problemen dragen daaraan bij: bolsplitsing bij de dwergiris, inktvlekkenziekte als fatale schimmel en de natte zomer die de droge rust ondermijnt. Daarnaast is iris matig giftig voor huisdieren en licht voor mensen, een aandachtspunt dat vaak wordt overschat. Na elkaar planten met krokus, gladiool, freesia of crocosmia wordt afgeraden, omdat deze soorten dezelfde ziekten delen. Hieronder lees je per probleem de oorzaak en de oplossing. ## Bolsplitsing bij iris reticulata en danfordiae Bolsplitsing is het bekendste probleem van de dwergiris en verklaart waarom veel tuiniers de bloei na het eerste jaar zien tegenvallen. Het speelt vooral bij iris reticulata en in nog sterkere mate bij iris danfordiae. ### Wat er gebeurt met de bol na de bloei Na de bloei valt de moederbol uiteen in meerdere kleine dochterbollen. Deze bolletjes zijn te klein om al te bloeien en hebben ongeveer 2 tot 3 jaar nodig om bloeimaat te bereiken. In de tussentijd verschijnt er wel blad, maar geen bloem, wat de indruk wekt dat de iris verdwenen is. Bij iris danfordiae is het verschijnsel het hardnekkigst, omdat deze soort een steriele triploïde is. De splitsing is daar bijna voorspelbaar en sterk uitgesproken. ### Oorzaken: ondiep planten, weinig voeding, natte zomer Drie factoren versterken de splitsing samen. De onderstaande lijst bevat de 3 belangrijkste oorzaken van bolsplitsing bij deze bloembollen. - **Te ondiep planten**: een ondiep geplante bol splitst makkelijker dan een diep geplante bol. - **Onvoldoende voeding na de bloei**: zonder kaliumreserve blijven de dochterbollen klein. - **Te natte zomeromstandigheden**: een natte rustperiode verzwakt de bol en bevordert het uiteenvallen. ### Preventie en realistische verwachting De belangrijkste maatregel is dieper planten dan je gewend bent: minimaal 10 tot 15 cm voor reticulata en tot 20 cm voor danfordiae. De aanbevolen [plantdiepte voor iris](https://bollanda.nl/bolsoort/iris/planten) verschilt daarmee duidelijk van die van tulpen. Vul dit aan met kaliumrijke bemesting na de bloei en een zo droog mogelijke zomerrust. Hybride cultivars als 'Katharine Hodgkin', 'Harmony' en 'Joyce' zijn robuuster dan de pure soort en vermeerderen betrouwbaarder. De ernstigere splitsing van [iris danfordiae](https://bollanda.nl/bolsoort/iris/assortiment/danfordiae) maakt die soort vaak tot een semi-eenjarige keuze. Veel ervaren tuiniers nemen daarom de pragmatische [aanpak van jaarlijks bijplanten](https://bollanda.nl/bolsoort/iris/vermeerderen) als realistisch alternatief. ## Inktvlekkenziekte: de fatale schimmel Inktvlekkenziekte is de gevaarlijkste aandoening bij iris en kan een hele bedding aantasten. De ziekte wordt veroorzaakt door de schimmel Bipolaris iridis (ook bekend als Drechslera iridis). ### Bipolaris iridis herkennen De schimmel veroorzaakt zwarte vlekken op zowel de bol als het blad. Op de bol zien de vlekken eruit als inktvlekken, vandaar de naam. De aantasting is doorgaans fataal voor de bol en wordt sterk bevorderd door nat weer en slechte drainage. ### Vruchtwisseling 3 tot 4 jaar binnen de Iridaceae-familie Na een infectie blijft de schimmel in de grond achter. Gebruik die grond daarom 3 tot 4 jaar niet meer voor leden van de lissenfamilie. De onderstaande tabel toont de soorten die je na een besmetting beter mijdt op dezelfde plek. | Soort | Familie | Minimale rust | | --------- | --------- | ------------- | | Iris | Iridaceae | 3 tot 4 jaar | | Krokus | Iridaceae | 3 tot 4 jaar | | Gladiool | Iridaceae | 3 tot 4 jaar | | Freesia | Iridaceae | 3 tot 4 jaar | | Crocosmia | Iridaceae | 3 tot 4 jaar | ### Preventie en handelen bij infectie Goede drainage is de sleutel tot preventie. Kies een drogere standplaats, vermijd beschadiging van de bollen en zorg dat overtollig water snel wegloopt. Een [betere afwatering](https://bollanda.nl/verzorging/potgrond/drainage) verlaagt het risico aanzienlijk. Zie je toch zwarte vlekken, verwijder dan de aangetaste bollen direct en vernietig ze. Gooi besmette bollen niet op de composthoop, want de schimmel overleeft daar en verspreidt zich verder. ## Andere ziekten en plagen bij iris Naast bolsplitsing en inktvlekkenziekte zijn er enkele minder dominante problemen. Het brede [overzicht van ziekten bij bloembollen](https://bollanda.nl/probleem/ziekte) plaatst deze aandoeningen in een groter geheel. ### Fusarium-bolrot bij warme natte bewaring Fusarium veroorzaakt bolrot en treedt vooral op bij warme, natte bewaaromstandigheden. Een aangetaste bol voelt zacht aan en geeft een typisch zure rottingsgeur af. Het herkennen van [Fusarium bij bloembollen](https://bollanda.nl/probleem/ziekte/fusarium) volgt overal hetzelfde patroon. Voorkom het door bollen droog en goed geventileerd te bewaren. ### Grauwe schimmel en Iris Yellow Spot Virus Grauwe schimmel (Botrytis) heeft een matig risico en wordt bevorderd door vochtig weer. Het Iris Yellow Spot Virus geeft gele vlekken op de bladeren en heeft eveneens een matig risico. Het virus wordt overgedragen door trips, wat de plaag en de ziekte met elkaar verbindt. ### Trips, aaltjes en slakken Deze drie veroorzakers werken op verschillende manieren schade. De onderstaande lijst bevat de 3 belangrijkste plagen na de schimmels bij deze bloembollen. - **Trips**: zuigende insecten die zilveren vlekken veroorzaken en het Iris Yellow Spot Virus overdragen. - **Aaltjes**: Ditylenchus destructor treft krokus en iris specifiek en tast de bol aan. - **Slakken**: vreten vooral aan jonge scheuten en geven een laag tot matig risico. Het algemene [overzicht van plagen bij bloembollen](https://bollanda.nl/probleem/plaag) helpt je bij het herkennen, en specifiek voor [slakken bij bloembollen](https://bollanda.nl/probleem/plaag/slak) vind je gerichte bestrijdingstips. ### Muizen en woelmuizen Muizen en woelmuizen vormen een laag risico bij iris. Irisbollen worden duidelijk minder graag gegeten dan bijvoorbeeld tulpenbollen, waardoor knaagschade vaak meevalt. ## Niet-bloeien en niet-opkomen Uitblijvende bloei of een lege plek is meestal het gevolg van een onderliggende oorzaak. Het herkennen daarvan helpt je gericht bij te sturen. ### Diagnose: waarom iris niet bloeit Een iris die wel blad maakt maar geen bloem, heeft vaak een tekort aan reserve. De onderstaande lijst bevat de 5 meest voorkomende oorzaken waarom deze bloembollen niet bloeien. - **Te ondiep geplant**: vooral reticulata reageert hierop met blad zonder bloem. - **Bolsplitsing in het voorgaande jaar**: de dochterbollen zijn nog te klein om te bloeien. - **Onvoldoende voedingsreserve**: te vroeg loof afknippen of te weinig kalium na de bloei. - **Te natte zomerstandplaats**: een verzwakte of rottende bol bloeit niet. - **Te jonge bol**: het eerste seizoen na een splitsing levert nog geen bloem op. Het bredere kader van [bloembollen die niet bloeien](https://bollanda.nl/probleem/niet-bloeien) gaat dieper in op deze diagnose. ### Diagnose: waarom iris niet opkomt Komt er helemaal niets boven, dan ligt het probleem meestal in de bodem. Een bol die door zware grond te diep ligt, kan moeite hebben om boven te komen. Daarnaast spelen bolrot tijdens de winter en aantasting door aaltjes een rol. De algemene aanpak bij [bloembollen die niet opkomen](https://bollanda.nl/probleem/niet-opkomen) helpt je de juiste oorzaak te vinden. ## Is iris giftig voor huisdieren en kinderen? Iris is matig giftig voor huisdieren en licht giftig voor mensen. De giftigheid wordt vaak overschat, maar verdient wel aandacht in een tuin met dieren of jonge kinderen. ### Risico voor honden en katten Voor honden en katten is iris matig giftig. De giftige stoffen zijn irisin (ook iridine genoemd) en terpenoïden. Alle plantdelen bevatten deze stoffen, met de hoogste concentratie in de wortelstok en de bol. Na het eten kan een dier last krijgen van braken en diarree. ### Risico voor mensen en huidcontact Voor volwassenen is iris licht giftig, voor kinderen licht tot matig. Bij inslikken kunnen misselijkheid, braken, buikpijn en een purgerende diarree optreden. Huidcontact met het sap kan een lichte dermatitis veroorzaken, dus draag handschoenen bij het verwerken van wortelstokken. ### Wat te doen bij inslikken: huisarts en NVIC Heeft een kind een deel van de plant ingeslikt, bel dan de huisarts. Bij twijfel of aanhoudende klachten neem je contact op met het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum via 088-755 8000. De plek van iris in het bredere [overzicht van giftige bloembollen](https://bollanda.nl/probleem/giftig) helpt je het risico in te schatten ten opzichte van andere soorten. ## Vorstschade aan opgekomen iris In een zachte winter kan iris reticulata te vroeg ontwaken. Het loof komt dan al boven de grond en kan beschadigd raken bij een late nachtvorst. Doorgaans blijft de bloei daarna nog mogelijk, omdat de bloemknop zelf vaak gespaard blijft. De algemene principes van [vorstschade bij bloembollen](https://bollanda.nl/probleem/vorst) gelden ook hier: bescherm kwetsbare plekken bij strenge vorst en geef de plant de tijd om te herstellen. ## Vruchtwisseling: niet na krokus, gladiool, freesia of crocosmia Iris hoort tot de lissenfamilie (Iridaceae) en deelt daardoor ziekten met verwante bolgewassen. Plant iris daarom niet op een plek waar de afgelopen 3 tot 4 jaar [krokus](https://bollanda.nl/bolsoort/crocus), [gladiool](https://bollanda.nl/bolsoort/gladiolus), [freesia](https://bollanda.nl/bolsoort/freesia) of [crocosmia](https://bollanda.nl/bolsoort/crocosmia) stond. De gedeelde pathogenen, vooral Fusarium en inktvlekkenziekte, blijven jaren in de grond achter. Een minimale rustperiode van 3 tot 4 jaar binnen deze familiegroep verkleint de kans op nieuwe besmetting flink en geeft je iris de beste start.