# Puschkinia soorten en variëteiten Het assortiment puschkinia is klein maar verwarrend. Er zijn vier botanisch erkende soorten, maar in de tuin kom je vrijwel altijd dezelfde standaardvorm tegen. De naamgeving geeft extra verwarring, doordat wetenschappers en de sierteelt verschillende namen hanteren voor precies dezelfde plant. Dit artikel zet de erkende soorten, de variëteit libanotica en de belangrijkste cultivars op een rij, zodat je na het lezen weet welke vorm je in handen hebt. ## Hoeveel soorten puschkinia bestaan er? Het geslacht Puschkinia is overzichtelijk: er zijn vier soorten die botanisch worden erkend, maar slechts één daarvan is algemeen in de sierteelt. De overige drie zijn pas recent beschreven of komen alleen voor bij gespecialiseerde verzamelaars. ### De vier botanisch erkende soorten Volgens de wetenschappelijke soortenlijst (WCSP) telt het geslacht vier geaccepteerde soorten. De onderstaande lijst bevat de 4 erkende soorten puschkinia met hun herkomst en beschikbaarheid. - **Puschkinia scilloides**: de enige soort die algemeen in cultuur is en de basis vormt van alle tuinpuschkinia's. - **Puschkinia bilgineri**: in 2014 beschreven uit Turkije, niet in de handel verkrijgbaar. - **Puschkinia kurdistanica**: afkomstig uit Turkije, niet in de handel verkrijgbaar. - **Puschkinia peshmenii**: uit Turkije en Iran, zeldzaam en alleen bij verzamelaars te vinden. P. peshmenii is overigens een aparte soort, geen ondersoort van P. scilloides. Verzamelaars waarderen de soort, maar in de gangbare handel zul je hem niet tegenkomen. ### Waarom alleen P. scilloides in cultuur is De reden dat de sierteelt zich op één soort richt, is praktisch. P. scilloides verwildert betrouwbaar, vermenigvuldigt makkelijk en is zeer winterhard, terwijl de overige drie soorten pas laat beschreven zijn of een beperkt verspreidingsgebied hebben. Voor de gemiddelde tuinier komt het assortiment puschkinia dus neer op P. scilloides en zijn variëteit. ## De standaard handelsvorm: variëteit libanotica De vorm die je in tuincentra en bij bollenkwekers tegenkomt, is bijna altijd Puschkinia scilloides var. libanotica. Dit is de porseleinblauwe variëteit met de kenmerkende donkerblauwe middenstreep op elk bloemblad. ### Kenmerken en RHS-erkenning Deze variëteit groeit 10 tot 15 cm hoog en draagt stervormige bloemen in een tros. De donkerblauwe streep over het midden van elk porseleinblauw bloemblad is het herkenningspunt dat geen enkele andere kleine blauwe bol heeft. De variëteit heeft een RHS Award of Garden Merit gekregen, een keurmerk dat aangeeft dat een [tuinplant betrouwbaar presteert](https://bollanda.nl/koopadvies/keurmerk/rhs-agm). Met veertien geregistreerde leveranciers is dit veruit de breedst verkrijgbare vorm. ### Het hardnekkige synoniem op etiketten Op etiketten zie je deze plant geregeld onder een oudere naam staan. Het synoniem Puschkinia libanotica Zucc., gepubliceerd in 1843, is een zogenoemd heterotypisch synoniem en duikt nog steeds op in catalogi en op zakjes. Het gaat om exact dezelfde plant als var. libanotica, dus laat je niet in de war brengen door dit verschil in naamgeving. ## Wetenschappelijke naam versus sierteeltnaam Bij geen enkele andere kleine bol botst de wetenschappelijke en de tuinkundige naamgeving zo duidelijk als bij puschkinia. De wereldwijde plantendatabank POWO van Kew beschouwt var. libanotica als een synoniem van de soort P. scilloides zelf. De RHS en de bredere sierteelt hanteren de variëteitsnaam echter nog actief, inclusief een apart AGM-keurmerk dat specifiek aan var. libanotica is toegekend. Dit verschil illustreert hoe [botanische classificatie en handelsnamen](https://bollanda.nl/basis/classificatie) uit elkaar kunnen lopen. Voor de tuinier maakt het in de praktijk weinig uit: of je nu var. libanotica koopt of P. scilloides, je krijgt dezelfde porseleinblauwe bol met de donkerblauwe streep. ## Cultivars voor de tuin Binnen P. scilloides zijn enkele cultivars geselecteerd, al is het aanbod beperkt. De meeste tuiniers kiezen tussen de standaardvorm en de witte 'Alba'; de overige cultivars zijn vooral interessant voor verzamelaars. ### 'Alba' voor witte accenten Voor wie wit in de border wil, is 'Alba' de aangewezen keuze. Deze cultivar bloeit zuiver wit en mist de blauwe middenstreep volledig. 'Alba' is iets forser dan de soort en draagt een tros van zes tot acht witte stervormige bloemen. De cultivar is goed verkrijgbaar en combineert mooi met de blauwe standaardvorm voor een tweekleurig tapijt. ### Specialistische cultivars voor verzamelaars Daarnaast bestaan er enkele zeldzamere cultivars die je alleen bij gespecialiseerde kwekers vindt. De onderstaande lijst bevat de 3 specialistische cultivars van puschkinia voor de verzamelaar. - **'Sky Vision'**: een helderblauwe vorm die op de RHS-website wordt vermeld, met beperkt aanbod en weinig gedetailleerde beschrijving. - **'Zangezur'** (ook gespeld 'Zanzegur'): verzameld in het Zangezurgebergte in Azerbeidzjan, met grote bloemen in een dichte tros. - **'Aragat's Gem'**: verzameld op de berg Aragats in Armenië, met grotere bloemen die zich goed vermenigvuldigen. Deze cultivars worden niet als losse exemplaren met een eigen pagina behandeld, omdat het aanbod te beperkt is en ze niet aan de criteria voor een aparte cultivarpagina voldoen. Wie de standaardvorm of 'Alba' zoekt voor een ruime aanplant, vindt het juiste aankoopmoment en de prijsmarges terug in de [koopgids voor puschkinia](https://bollanda.nl/bolsoort/puschkinia/koopgids). ## Puschkinia onderscheiden van verwante bollen De soortnaam scilloides betekent letterlijk "Scilla-achtig", en dat verklaart waarom puschkinia zo vaak met verwante kleine blauwe bollen wordt verward. De [sterhyacint (Scilla)](https://bollanda.nl/bolsoort/scilla) lijkt op het eerste gezicht sterk op puschkinia, maar er zijn duidelijke verschillen in bloemvorm en kleur. Het betrouwbaarste botanische kenmerk zit in de bloem zelf. Bij puschkinia zijn de tepalen aan de basis vergroeid en vormen de meeldraden samen een buisvormige corona, ook wel staminal cup genoemd. Bij scilla zijn de meeldraden rond en vrij. Wie zeker wil weten welke kleine blauwe bol hij voor zich heeft, vindt het [volledige onderscheid tussen scilla, sneeuwroem en puschkinia](https://bollanda.nl/bolsoort/scilla/verschil) in een apart vergelijkingsartikel.