# Sterhyacint problemen: giftigheid, ziekten en plagen Sterhyacinten zijn opvallend probleemvrij: ze zijn robuust, hertenresistent en zelden ziek. Toch is er één groot uitzonderingspunt, en dat is de hoge giftigheid voor mens en dier. Dat is het belangrijkste aandachtspunt van dit artikel. Daarna plaats ik de zeldzame ziekten en plagen in perspectief en nuanceer ik de veelgehoorde zorg over woekering. Zo weet je hoe je veilig met de bollen omgaat en wat je doet als er toch iets misgaat. ⚠️**Let op: de sterhyacint (Scilla) is ernstig giftig.** De bollen bevatten hartglycosiden die bij inname fataal kunnen zijn en kunnen ook huidirritatie geven. Bij (vermoedelijke) inname bel je je huisarts of het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum (NVIC: 088-755 8000), bij dieren je dierenarts of de dierenambulance, en bij ernstige klachten 112. Deze informatie is algemeen en is geen medisch of veterinair advies; Bollanda is niet aansprakelijk voor letsel of schade. Zie ook [giftige bloembollen](https://bollanda.nl/probleem/giftig) en onze [disclaimer](https://bollanda.nl/disclaimer). ## Hoe giftig is sterhyacint? Alle sterhyacinten zijn hoog giftig en dat geldt voor elk plantendeel. De giftigheid hoort tot de [giftige bloembollen](https://bollanda.nl/probleem/giftig) die je met respect behandelt, met de hoogste concentratie in de bol zelf. De gifstoffen zorgen er tegelijk voor dat de plant van nature goed beschermd is tegen vraat. ### De hartglycosiden en hun werking Sterhyacint bevat hartglycosiden zoals proscillaridine A, scilliroside en scillarine A. Deze stoffen remmen de natrium-kaliumpomp in de cellen, waardoor het hartritme en de spierwerking ontregeld raken. Het werkingsmechanisme lijkt op dat van digitalis. Bij een ernstige vergiftiging kan dit leiden tot een vertraagde hartslag en hartritmestoornissen. De verwante zeeajuin werd vanwege scilliroside ooit als rattengif gebruikt, wat goed laat zien hoe potent deze gifstoffengroep is. ### Risico voor huisdieren en kinderen Voor huisdieren is sterhyacint potentieel ernstig tot dodelijk. Honden, katten en knaagdieren zoals konijnen kunnen zwaar reageren op het eten van bol, blad of bloem. De symptomen lopen van pijn in de mond, misselijkheid en braken tot buikkrampen, diarree en hartritmestoornissen. Voor kinderen is het grootste gevaar dat de bollen worden aangezien voor eetbare bolletjes. Bewaar bollen daarom buiten bereik en plant ze niet op plekken waar kleine kinderen graag graven. ### Contactdermatitis bij het hanteren Naast het risico bij inslikken kan het sap van sterhyacint ook huidirritatie veroorzaken. Dit heet contactdermatitis en uit zich als roodheid of jeuk na het hanteren van de bollen. Draag daarom handschoenen wanneer je sterhyacinten plant, verplant of pollen uitdunt. Was je handen na het werk en raak je ogen of gezicht niet aan met onbeschermde, besmeurde handen. ### Wat te doen bij inname Vermoed je dat een kind of huisdier een sterhyacint heeft gegeten? Bel bij ernstige verschijnselen zoals braken, een onregelmatige pols of sufheid direct 112. Wacht niet af, want hartglycosiden kunnen snel werken. Voor vergiftigingsinformatie is het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum (NVIC) bereikbaar via 088-755 8000. Houd er rekening mee dat het NVIC informatie verstrekt aan zorgverleners en na doorverwijzing; controleer altijd de actuele werkwijze. ## Ziekten bij sterhyacint (zeldzaam) Sterhyacint is over het algemeen weinig ziektegevoelig en gezonde planten in goede grond geven zelden problemen. De meeste [ziekten bij bloembollen](https://bollanda.nl/probleem/ziekte) treden bij sterhyacint alleen op onder ongunstige, vooral te natte omstandigheden. De onderstaande lijst bevat de 4 ziekten die bij sterhyacint het meest worden gezien, allemaal met een laag tot matig risico. - **Grauwe schimmel (Botrytis)**: een algemene schimmel die bij natte, slecht doorluchte standplaatsen blad en bloem kan aantasten. - **Pythium (wortelrot)**: treedt op bij natte, slecht doorlatende grond en tast de wortels aan, zoals beschreven bij [wortelrot door Pythium](https://bollanda.nl/probleem/ziekte/pythium). - **Fusarium (bolrot)**: een bodemschimmel die bij blijvend vochtige omstandigheden de bol laat rotten, vergelijkbaar met [bolrot door Fusarium](https://bollanda.nl/probleem/ziekte/fusarium). - **Penicillium en virussen**: bewaarrot en enkele virusziekten komen voor, maar zijn bij juist beheer en in de grond laten zelden een probleem. Goede drainage is de beste bescherming tegen vrijwel al deze ziekten. Plant sterhyacint op een plek waar geen water blijft staan en je houdt de meeste schimmels vanzelf op afstand. ## Plagen bij sterhyacint (zeldzaam) Ook plagen spelen bij sterhyacint een kleine rol. De giftige hartglycosiden maken de bollen onaantrekkelijk voor veel dieren, waardoor de meeste [plagen bij bloembollen](https://bollanda.nl/probleem/plaag) deze soort grotendeels mijden. De onderstaande lijst bevat de 3 plagen die bij sterhyacint het vaakst voorkomen. - **Narcissenvlieg**: de larve kan een bol van binnenuit uithollen, al gebeurt dit minder vaak dan bij narcis of hyacint, zie [narcissenvlieg](https://bollanda.nl/probleem/plaag/narcissenvlieg). - **Slakken**: jonge scheuten worden soms aangevreten, vooral in een vochtig voorjaar, zoals bij [slakken](https://bollanda.nl/probleem/plaag/slak). - **Bollenmijt**: een minuscule mijt die bij bewaring schade kan geven, maar zelden speelt omdat je sterhyacint in de grond laat. Muizen en woelmuizen laten de giftige bollen meestal links liggen, anders dan bij krokus of tulp. Ook herten en konijnen mijden de planten. Dit beperkte risico op [vraat door dieren](https://bollanda.nl/probleem/vraat) maakt sterhyacint juist geschikt voor tuinen met veel wild bezoek. ## Waarom sterhyacint zo robuust is De robuustheid van sterhyacint hangt direct samen met zijn giftigheid. De hartglycosiden in de bol en het blad schrikken knaagdieren en herten af, waardoor de plant ongestoord kan groeien en verwilderen. Daarbij is sterhyacint zeer winterhard, tot ongeveer veertig graden onder nul bij Scilla siberica. Combineer die vorstbestendigheid met de lage ziektegevoeligheid en je hebt een bol die jarenlang zonder ingrijpen terugkomt. Voor de meeste tuiniers betekent dit dat planten, laten staan en genieten volstaat. ## Veelvoorkomende groeiproblemen Gaat er toch iets mis, dan ligt dat zelden aan een ziekte. Meestal speelt de standplaats of het beheer een rol. Hieronder lees je de drie problemen die je het vaakst tegenkomt. ### Sterhyacint bloeit niet Uitblijvende bloei heeft vaak een eenvoudige oorzaak. Een bol die te diep of juist te ondiep zit, een nog jong broedbolletje of te weinig licht kan de bloei tegenhouden, net als de bredere oorzaken die je vindt bij [bloembollen die niet bloeien](https://bollanda.nl/probleem/niet-bloeien). Een veelgemaakte fout is het te vroeg wegmaaien van het blad. De bol bouwt na de bloei juist energie op via dat blad, dus laat het minstens zes weken staan. Ook langdurige droogte tijdens de groei kost de bol reserves. ### Sterhyacint komt niet op Komt een sterhyacint helemaal niet boven de grond, dan is de bol vaak al voor of na het planten beschadigd. Een uitgedroogde bol bij aankoop is een veelvoorkomende reden, net als de oorzaken die staan beschreven bij [bloembollen die niet opkomen](https://bollanda.nl/probleem/niet-opkomen). Sterhyacintbollen zijn klein en drogen sneller uit dan grote bollen, dus koop vroeg en plant snel. Hoe je bij aankoop een stevige, gezonde bol herkent, lees je in de [koopgids voor sterhyacint](https://bollanda.nl/bolsoort/scilla/koopgids). Een te natte grond kan de bol bovendien laten wegrotten voordat hij uitloopt. ### Gele bladeren Gele bladeren na de bloei zijn volkomen normaal. Het is het natuurlijke teken dat de bol energie naar binnen trekt en het loof afsterft. Alleen als de bladeren tijdens de bloei of duidelijk te vroeg vergelen, kan er iets aan de hand zijn, zoals wateroverlast of wortelrot. In de meeste gevallen hoef je niets te doen behalve het blad laten staan, wat hoort bij de [verzorging van sterhyacint](https://bollanda.nl/bolsoort/scilla/verzorging). ## Woekert sterhyacint? De invasiviteit in perspectief Veel tuiniers vragen zich af of sterhyacint gaat woekeren. In Nederland en België is dat geen reëel bezwaar: de soort verwildert mooi, maar wordt niet als invasieve exoot beschouwd. In delen van Noord-Amerika wordt Scilla siberica wel als woekerend ervaren, omdat de soort zich daar via zaad en mieren breed uitzaait. Wil je de verspreiding beperken, kies dan de steriele cultivar 'Spring Beauty', die zich alleen via broedbolletjes traag uitbreidt. Het [verwilderen van sterhyacint](https://bollanda.nl/bolsoort/scilla/verwilderen) houd je zo eenvoudig onder controle. De beruchte invasieve plant waar mensen aan denken is bovendien niet eens een Scilla. De Spaanse boshyacint hoort tegenwoordig bij [boshyacint](https://bollanda.nl/bolsoort/hyacinthoides), een ander geslacht dat zich juist wel agressief kan verspreiden. ## Vruchtwisseling en gezonde grond Gezonde grond voorkomt de meeste problemen, en daar hoort vruchtwisseling bij. Sterhyacint valt in de familie Asparagaceae, in de incompatibiliteitsgroep met onder meer hyacint, druifhyacint en camassia. Plant sterhyacint daarom niet direct na deze verwante bolgewassen op dezelfde plek, maar houd minimaal drie tot vier jaar rust. Zo voorkom je dat bodemgebonden ziekten zoals Pythium en Fusarium zich opstapelen en blijft je aanplant jarenlang gezond.